Ontbijt, lunch, avond

Haar challenge begon meteen lastig, ze moest namelijk een kant-en-klaar ontbijt vinden. Natuurlijk had ze een bak soja yoghurt en wat havermout kunnen mixen. Daaraan hoef je niet zoveel te doen, maar ze vond dit niet bepaald kant-en-klaar.

Jetske weet bijvoorbeeld dat je bij de AH to go (no spon) yoghurt met muesli in een bakje hebt zitten. Deze yoghurt is echter niet vegan en dus moest ze iets anders bedenken.

Ekoplaza

Ze besloot naar de Ekoplaza te gaan, waar ze meer opties verwachte. Helaas bleek dat voor het ontbijt echter niet het geval. Jetske is wel dertig keer de winkel rondgelopen voordat ze uiteindelijk een beslissing maakte. Ze was ernstig aan het twijfelen tussen brood en yoghurt en hoopte nog ergens een kant- en-klaar vegan ontbijtpakketje te vinden.

Macro’s

Jetske doet nu al een tijdje gekke challenges. en hoewel ze geen macro’s meer bijhoudt, lijkt het haar toch altijd leuk om dit te weten bij de challenges. Ze is namelijk wel heel benieuwd hoeveel ze nu eigenlijk heeft gegeten. Maar vooral ook of ze voldoende aan haar vitamines en minerale is gekomen. En niet alleen Jetske, maar ook jullie vinden het interessant om dit te zien. Om mensen die te maken hebben (gehad) met een eetstoornis niet te triggeren, heeft Jetske besloten deze macro’s op haar Instagram te delen. Check haar ook zeker daar als je benieuwd bent wat deze dag haar allemaal heeft opgeleverd.

Het korte antwoord

Melk is voor kalfjes, zo simpel is het eigenlijk. De melk van een koe is moedermelk die bedoeld is voor kalfjes, niet voor mensen. Als baby drinken we de melk van onze moeder. Stel je even voor dat we als volwassenen nog steeds borstvoeding zouden drinken. De meeste mensen zouden dat een heel raar of zelfs vies idee vinden, en toch drinken we de moedermelk van een koe.

Hoe werkt de melkproductie?

De draagtijd van een koe is, net als bij mensen, 9 maanden. Daarna geeft een koe zo’n tien maanden optimaal melk. Om deze productie op gang te houden, wordt de koe daarna steeds weer opnieuw zwanger gemaakt door middel van kunstmatige inseminatie. Een melkkoe is dus bijna altijd zwanger of net bevallen.

Nederlandse melkkoeien produceren jaarlijks zo’n 11,4 miljard kilo melk. Een melkkoe produceert meer dan 8000 kilo melk per jaar (100 jaar geleden was dit zo’n 2500 kilo per jaar). Door de ontwikkelingen in de bio-industrie is de productie van melk in hoog tempo opgedreven en je kan je voorstellen dat dit voor de melkkoeien ontzettend zwaar is. Het produceren van 8000 kilo melk per jaar kost een koe net zoveel energie als het voor een mens zou kosten om 8 uur per dag hard te lopen. En vaak produceren melkkoeien zelfs meer dan 8000 kilo per jaar.

Het gevolg hiervan is dat koeien gezondheidsproblemen krijgen en uitgeput raken. Koeien staan een groot deel van het jaar binnen en worden gemolken met behulp van melkrobots. Een robot houdt natuurlijk geen enkele rekening met het welzijn van de koe. Dit zorgt ervoor dat koeien na een tijdje minder melk gaan produceren.

Wanneer de koe niet meer genoeg produceert, gaat ze naar de slacht. Van nature kunnen koeien 20 jaar oud worden, maar in de melkindustrie wordt een koe maar 5 of 6 jaar oud. Omdat de koeien steeds opnieuw zwanger gemaakt worden en ontzettend grote hoeveelheden melk produceren, zijn ze na 5 jaar uitgeput en niet meer winstgevend, ze zijn letterlijk uitgemolken.

Wat gebeurt er met de kalfjes?

Kalfjes worden meestal direct na de geboorte weggehaald bij de moeder. Dit geeft voor zowel de moeder als het kalfje veel stress. In de natuur blijven moeder en kalf tot 9 maanden bij elkaar. Het direct weghalen van het kalf is een traumatische ervaring en vaak loeien de koeien nog wekenlang omdat ze hun kalfje missen.

De koe-kalfjes worden, net als hun moeder, melkkoeien. Geen goed vooruitzicht maar het lot van de stiertjes is zeker niet beter. De stiertjes zijn als het ware het restproduct van de melkindustrie. Ze geven geen melk en dus worden ze na zo’n 6 maanden geslacht voor de vleesindustrie.

Maar melk is toch gezond?

Melk bevat een aantal nuttige voedingsstoffen zoals calcium en eiwitten. Maar je hebt geen melk nodig om deze voedingstoffen genoeg binnen te krijgen. Melk is immers bedoeld voor kalfjes en wij als mens kunnen onze voedingsstoffen heel goed uit plantaardige bronnen halen. Noten, zaden, bladgroenten, bonen en zeewier bevatten bijvoorbeeld veel calcium. En onder andere granen, noten, bonen en zaden zijn rijk aan eiwitten. Deze bronnen zijn allemaal plantaardig, je hebt dus zeker geen vlees of melk nodig om genoeg calcium en eiwitten binnen te krijgen. Daarnaast bevat zuivel relatief veel cholesterol en verzadigd vet, waardoor plantaardige bronnen een gezondere keuze zijn.

Wat zijn er voor alternatieven?

Wil je toch graag een glaasje melk drinken? Dat kan prima zonder dierenleed! Er zijn heel veel plantaardige alternatieven voor melk. Deze kun je in de supermarkt kopen, maar ook eenvoudig zelf maken. Een voordeel van plantaardige melk is ook dat ze vaak net zo veel calcium, eiwitten en andere goede voedingsstoffen bevatten als koemelk, maar zonder de nadelen van koemelk. Een aantal voorbeelden van plantaardige melk zijn sojamelk, rijstmelk, havermelk, kokosmelk en amandelmelk. Genoeg om uit te kiezen dus er zit zeker iets tussen wat jij lekker vindt. En ook voor boter, room en kaas zijn er genoeg plantaardige alternatieven te vinden, je hoeft dus niets te missen zonder melk!

In het artikel Het verhaal over de zuivelindustrie kun je meer lezen.

Plantaardige melk is geen ‘echte’ melk, maar wordt gemaakt van plantaardige voedingsstoffen, zoals bonen of noten. Denk aan soja of amandelen. En omdat het geen echte melk is, mag er geen melk op de verpakking staan. Daarom staat er vaak ‘drink’ op een pak, bijvoorbeeld sojadrink. Maar in de volksmond wordt gewoon gesproken over plantaardige melk, wel zo makkelijk. Door het woord plantaardig is het duidelijk dat er geen dierlijke stoffen in zitten. Handig om te weten voor jou als veganist, maar ook voor iemand die bijvoorbeeld allergisch is voor koemelk.

Welke plantaardige melksoorten zijn er?

Er bestaan veel verschillende soorten plantaardige melk. Dit zijn de meestvoorkomende:

• Sojamelk
• Havermelk
• Amandelmelk
• Rijstmelk
• Kokosmelk (niet te verwarren met die uit een blikje voor door de curry)
• Cashewmelk
• Erwtenmelk

Al dan niet gezoet of met een smaakje zoals chocolade, banaan en zelfs koffiesmaak.

Op Vegan Wiki vind je een uitgebreid overzicht van alle soorten plantaardige melk en waar deze te koop zijn. Vrijwel alle supermarkten verkopen plantaardige melk en hebben dit in hun huismerkassortiment. Er zijn gekoelde en ongekoelde soorten, dus check zowel het schap bij de houdbare zuivel als het koelvak.

Welke moet ik nou nemen?

Dat hangt af van je smaak, maar ook voor welk doel je het gebruikt en van je budget.

De ene smaakt romig en zoet en de andere weer wat wateriger. Je kunt je voorstellen dat een melk op basis van amandel anders smaakt dan bijvoorbeeld op basis van rijst. Ook zijn er verschillen tussen de diverse merken. Dat is vooral een kwestie van uitproberen.

Amandelmelk is heerlijk als basis voor een havermoutpap, maar omdat het niet schuimt is dan weer minder geschikt voor in je koffie als je een lekker schuimlaagje wil. Sojamelk daarentegen schuimt wel goed op en is ook lekker als basis door een soep.

Gewone havermelk kun je niet opschuimen, maar er zijn ook speciale barista versies die hier wel geschikt voor zijn. Perfect voor in je cappuccino of latte!

Vaak zijn er extra mineralen en vitaminen toegevoegd zoals calcium of vitamine B12. Biologische plantaardige melk bevat geen toegevoegde vitaminen en mineralen en is daarom wat minder voedzaam dan de niet-biologische variant. Verder heb je vaak de keuze tussen gezoete en ongezoete varianten. Ook dat is een kwestie van smaak en voorkeur.

Bekende merken zoals Alpro en Oatly zijn wat duurder, maar sojamelk van het huismerk ligt over het algemeen op hetzelfde prijsniveau als koemelk.

Moet ik plantaardige melk gebruiken?

Op zich niet als je gevarieerd eet. Mocht je helemaal geen plantaardige zuivel gebruiken, dan is het wel verstandig erop te letten dat je voldoende calcium uit andere bronnen haalt.

Ook als je geen melk drinkt, is plantaardige melk een welkome variatie in je dagelijkse maaltijden. Je kunt er pannenkoeken van bakken, lekkere cappuccino’s mee maken of een heerlijk ontbijtje van maken met havermout. En wat dacht je van warme chocolademelk?

Tips bij het maken van een keuze

Als je in de supermarkt staat en niet weet welke je nou moet kopen, let dan op het volgende:

• De voedingswaarde: sojamelk bevat vaak de meeste eiwitten. Kijk ook of er vitaminen en calcium aan zijn toegevoegd.
• Ingrediënten: vaak geldt hoe minder ingrediënten, hoe beter.
• Toevoegingen: kies bij voorkeur de ongezoete versie.
• Duurzaamheid: als je duurzaamheid belangrijk vindt, kijk dan hoe duurzaam de verschillende soorten zijn. Over het algemeen zijn sojamelk en havermelk milieuvriendelijker dan amandelmelk.

Zelf maken

Overigens kan je ook prima zelf plantaardige melk maken! Op YouTube zijn genoeg recepten te vinden om bijvoorbeeld je eigen haver- of amandelmelk te maken.

Waarom plantaardige melk in plaats van koemelk?

De zuivelindustrie is in één woord ellendig. In het artikel Het verhaal over de zuivelindustrie lees je hier alles over. Wie wel graag z’n bammetje kaas eet of een glas melk drinkt, maar niet langer wil bijdragen aan dierenleed en de extreme milieubelasting hoeft met alle plantaardige alternatieven niets te missen!

Vruchtbaarheidshormonen en kunstmatige inseminatie

Om melk te kunnen produceren, moet een koe eerst een kalfje krijgen. Net als mensen en de andere melkgevende dieren, maken koeien alleen melk aan na de geboorte van een baby. De eerste stap in het ‘maken’ van een melkkoe is vaak het toedienen van vruchtbaarheidshormonen. Hoewel het toedienen van groeihormonen aan dieren al jaren verboden is in Europa, zijn er geen restricties voor het gebruik van vruchtbaarheidshormonen. Elk jaar worden zo’n 300.000 tot 400.000 koeien met vruchtbaarheidshormonen behandeld (zo’n 15% tot 30% van alle melkkoeien).

Melkkoeien worden tegenwoordig zo gefokt dat ze steeds meer melk kunnen produceren. Een nadeel hiervan is dat dit selectieve fokken er ook toe geleid heeft dat melkkoeien steeds vaker vruchtbaarheidsproblemen hebben. Daarom worden vruchtbaarheidshormonen gebruikt om de koeien toch zwanger te maken.

Vruchtbaarheidshormonen zijn alleen handig voor de boer

Daarnaast kan het ook handig zijn om vruchtbaarheidshormonen te gebruiken zodat de boer het moment van de zwangerschap preciezer kan kiezen en bijvoorbeeld de kans kan vergroten dat een bepaalde groep koeien allemaal tegelijk zwanger is. Hierdoor wordt de planning van de melkproductie nog efficiënter.

Zowel Wakker Dier als de dierenartsenorganisatie KNMvD maken zich zorgen om het hoge hormoongebruik, vooral omdat hier ook weinig toezicht op gehouden wordt en er weinig regels op dit gebied zijn.

Kunstmatige bevruchting van melkkoeien 

Vrijwel alle melkkoeien worden met kunstmatige inseminatie zwanger gemaakt. Hiervoor worden er speciale fokstieren op aparte boerderijen gehouden om sperma te verzamelen wat vervolgens naar melkveebedrijven gaat. De jonge fokstieren worden aangemoedigd om elkaar te verkrachten om de taak van hun bestaan te oefenen. Op latere leeftijd worden er soms kunstkoeien gebruikt om het sperma te verzamelen, maar regelmatig blijft men ook andere stieren gebruiken en wordt het sperma dus in de anus van andere stieren opgevangen.

Wat gebeurt er met de kalveren?

Na een zwangerschap van 9 maanden komen de kalveren ter wereld. De kalveren worden vrijwel altijd meteen de eerste dag bij hun moeder weggehaald. Tegenwoordig produceren koeien zo onnatuurlijk veel melk dat, zelfs na het voeden van hun kalf, het overgrote deel van de melk over zou blijven om te verkopen. Toch halen boeren de kalveren meteen weg om nóg meer melk over te houden.

In de natuur blijven kalveren meestal minstens 8 tot 9 maanden bij hun moeder. Daarom is het ook niet verbazingwekkend dat koeien heftig en agressief reageren wanneer hun kalf weggehaald wordt en dat ze het kalf vaak achtervolgen als ze de kans krijgen. Ook is bekend dat koeien vaak dagen tot weken lang nog om hun kalf roepen en gestrest gedrag tonen. Dit is natuurlijk niet zo gek omdat zij, net als mensen, haar kind 9 maanden gedragen heeft met alle hormonen, hechting en moedergevoelens van dien.

Melkkoeien, net als hun mama

De vrouwelijke kalveren worden grootgebracht om uiteindelijk ook melkkoeien te worden. Mannelijke kalveren worden vetgemest voor kalfsvlees. Vrijwel alle kalveren (mannelijk en vrouwelijk) worden op jonge leeftijd onthoornd. Dit wordt gedaan omdat ze elkaar in de krappe stallen anders kunnen verwonden. Het is in Nederland verplicht om deze ingreep met verdoving uit te voeren, maar boeren geven vaak niks tegen de napijn, waardoor kalveren vaak nog dagenlang pijn lijden door deze ingreep.

Voor kalfsvlees of de export

Elk jaar worden er in Nederland 1,5 miljoen kalveren gehouden voor kalfsvlees. Daarnaast worden er elk jaar ook nog eens 600.000 kalveren uit het buitenland geïmporteerd, vooral uit Oost-Europa. De eerste 8 weken worden de kalfjes individueel in boxen gehouden. Dit is vooral omdat ze anders door hun natuurlijke drang om te zuigen de urine van andere kalveren opzuigen bij de afwezigheid van hun moeder. Daarna worden ze naar krappe groepshokken gebracht waar ze nog een paar maanden verblijven.

Vetmesten!

Driekwart van alle kalveren in Nederland lijdt aan bloedarmoede. Kalveren krijgen expres ijzerarm voer zodat ze bloedarmoede krijgen. Hierdoor wordt het vlees blank, wat een hogere prijs oplevert na de slacht. Daarnaast komen de meeste kalveren ook niet buiten en wordt beweging zo veel mogelijk belet, ook weer om het vlees zo licht en mals mogelijk te houden. Kalveren uit de melkindustrie worden niet vetgemest tot ze volwassen zijn. Ze zijn namelijk gefokt op zo hoog mogelijke melkproductie, dus deze kalveren groeien niet zo snel en worden niet zo onnatuurlijk groot en dik als vleeskalveren. Het is dus niet winstgevend genoeg om ze langer te houden en daarom worden ze als kalf geslacht.

Helaas valt er aan kalfsvlees zoveel te verdienen dat het dus zelfs winstgevend is om extra kalveren met langdurende transporten uit het buitenland te halen. Dat komt vooral omdat kalfsvlees enorm gepromoot wordt door de EU en er veel subsidies vanuit de EU naartoe gaan. Zo komt 80% van het inkomen van een kalverhouder uit EU subsidies.

Melkproductie van de mama’s

Nadat het kalf weggehaald is, kan de koe gebruikt worden voor haar melk. Normaal gesproken drinkt een kalf zo’n 10 maanden melk bij zijn moeder en daarna stopt de melkproductie. Soms weten boeren de melkproductie iets te rekken, maar meestal is het nodig om de koe na zo’n 10 tot 11 maanden opnieuw te insemineren om de melkproductie weer op gang te brengen.

Ongeveer 100 jaar geleden produceerde een melkkoe gemiddeld 2500 kilo melk per jaar. Tegenwoordig is dat gemiddeld 8000 kilo, meer dan 3 keer zo veel. Deze hoeveelheid neemt nog steeds toe en er zijn zelfs koeien die al 16.000 kilo per jaar geven. Bij de biologische melkindustrie is dit gemiddeld 7300 kilo melk, maar er zijn ook koeien die 11.000 kilo per jaar produceren.

Het is dan ook niet verbazingwekkend (maar wel zorgwekkend) dat dit enorm zwaar is voor melkkoeien en ze moeten enorm veel krachtvoer eten om dit te kunnen volhouden. Hun lichaam moet enorm hard werken om zoveel melk te produceren, waardoor ze eigenlijk de hele dag doodmoe zijn. Het produceren van 8000 kilo melk per jaar kost een koe ongeveer net zo veel energie als het omgerekend naar een mens kost om elke dag 8 uur hard te lopen.

Het gevolg? Gezondheidsproblemen. Volgens de European Food Safety Authority (EFSA) is het feit dat melkkoeien gefokt worden om steeds meer melk te produceren een belangrijke oorzaak van dierenleed bij koeien. Dit leidt namelijk o.a. vaak tot kreupelheid en uierontstekingen en ook spijsverteringsproblemen door het onnatuurlijke krachtvoer. Daarnaast worden koeien meestal gehouden in een ligbox en stal die vaak te klein is. Volgens de EFSA draagt dit ook bij aan koeienleed.

Hoeveel koeien komen er buiten?

In Nederland komt 29% van de melkkoeien nooit buiten, bijna een miljoen koeien. De overige 71% komt minstens een keer per jaar buiten, maar er zitten verschillen tussen boerderijen in hoe vaak en hoe lang koeien buiten komen.

Voor het welzijn van koeien is het een stuk beter als ze wel buiten komen. Hierdoor hebben koeien meer ruimte en de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen. Daarnaast hebben koeien die buiten komen minder kans op bepaalde gezondheidsproblemen zoals uierontstekingen, klauwontstekingen en pootgebreken.

En weidemelk dan?

Er bestaat speciale weidemelk. Bij deze melk moeten de melkkoeien minstens 120 dagen per jaar 6 uur per dag de mogelijkheid hebben om in een wei te grazen. Helaas is dit nog steeds vrij weinig. Weidemelk is alleen te herkennen aan het keurmerk hiervoor. Melkpakken met daarop een afbeelding van grazende koeien kan best melk bevatten van koeien die nooit buiten komen. Veel verse melk is tegenwoordig weidemelk, maar de meeste andere producten zoals Chocomel en de meeste kazen bevatten melk van koeien die nooit buiten komen.

Maar ik koop alleen biologisch

Helaas veroorzaakt de productie van biologische melk en melk met andere keurmerken nog steeds enorm veel dierenleed. Ook bij deze soorten zuivel wordt het kalf bij zijn/haar moeder weggehaald en wordt de koe gedwongen om onnatuurlijk veel melk te produceren om vervolgens op jonge leeftijd naar de slacht te gaan.

Klaar voor de slacht?

Normaal gesproken worden koeien minstens 20 jaar oud. In de melkindustrie beginnen ze na een paar jaar langzaam minder melk te produceren. Dat is natuurlijk niet echt een verrassing, want ze raken door het de grote melkproductie helemaal uitgeput. Mensen zouden elke dag 8 uur lang hardlopen ook niet lang volhouden zonder rust.

Hierdoor worden koeien na 5 jaar meestal naar de slacht gestuurd. Andere redenen om koeien rond deze leeftijd of nog eerder naar de slacht te sturen zijn onvruchtbaarheid, kreupelheid of uierinfecties. Biologische koeien mogen meestal nog een jaartje langer leven, maar die komen daarna in dezelfde slachthuizen terecht als niet-biologische koeien.

Koeien worden meestal verdoofd (tenzij bij onverdoofde slacht) door een pin in hun hoofd te schieten. Bij kalveren wordt deze methode ook gebruikt, maar bij kalveren wordt soms ook een elektrische schok gebruikt. Helaas gaat het verdoven niet altijd goed, waardoor koeien soms onverdoofd hun keel doorgesneden krijgen en doodbloeden.

Hoe zit het dan met geiten- en schapenkaas?

Naast koeien worden ook geiten en schapen gebruikt voor de productie van zuivel. Verdrietig genoeg is het dierenleed wat hiermee gepaard gaat vaak nog erger dan bij de productie van koemelk. Net als de kalfjes worden ook pasgeboren lammetjes direct van hun moeder gescheiden, waarbij de bokjes en rammetjes na enkele maanden geslacht worden. Hun moeders ondergaan hetzelfde lot als koeien en worden daarna ook op jonge leeftijd naar de slacht afgevoerd. In de intensieve melkindustrie is het niet gebruikelijk dat geiten buiten komen, terwijl ze bekend staan om hun behoefte om te klimmen en te knabbelen.

Het effect van zuivel op het milieu

Zuivel is erg slecht voor het klimaat. Koeien stoten bijvoorbeeld heel veel broeikasgassen uit. Hierdoor wordt er voor elke liter melk 1,2 kg CO2-eq uitgestoten. Voor sojamelk is dit maar de helft, 0,6 kg CO2-eq. Dierlijke kaas is nog slechter voor het milieu, namelijk 8,9 kg CO2-eq per kilo kaas. Wereldwijd is de productie van zuivel zelfs verantwoordelijk voor 4% van de uitstoot alle broeikasgassen.

Daarnaast kost het maken van melk heel veel water. Voor 1 liter melk is er namelijk 1050 liter water nodig. Voor een liter sojamelk maar 297 liter water. Eén kilo kaas kost zelfs 10.500 liter water. Aangezien er in bijna twee-derde van de wereld waterschaarste heerst, is dit niet alleen erg milieuonvriendelijk, maar draagt het ook bij aan mensenleed.

Er is niet genoeg land voor voeding en beweging

Een ander probleem bij de melkproductie is dat er veel land voor nodig is. Niet alleen land om de koeien op te houden en eventueel te laten grazen, maar ook om veevoer te produceren. Hoewel een deel van de koeien soms buiten komt, krijgen zij alsnog ook krachtvoer te eten. Een melkkoe eet elke dag rond de 70 kilo aan voer. Voor een liter melk is er 0,9 m2 aan land nodig om het veevoer te produceren en voor kaas is dit 7,1 m2. Een deel van dit voer komt uit het buitenland, zoals soja uit Zuid-Amerika, elk jaar zo’n 200.000 ton soja voor Nederlandse melkveehouderijen. Daarnaast worden weilanden gebruikt om gras te verkrijgen.

Dit betekent dat er minder land overblijft voor andere doeleinden, zoals voor de natuur. Daarnaast wordt er vaak mest gebruikt op grasland, wat weer bijdraagt aan extra uitstoot van broeikasgassen en watervervuiling. Vooral watervervuiling door mest is een groot probleem in Nederland waardoor er al meerdere waterwinpunten gesloten zijn. Daarnaast leidt dierlijke mest op graslanden of andere akkers ook tot bodemverontreiniging. Dierlijke mest bevat namelijk nooit precies de juiste hoeveelheid aan voedingsstoffen voor de betreffende plant. Hierdoor komt er vaak niet alleen veel stikstof en fosfor in het milieu (wat weer tot eutrofiëring leidt als het in water terechtkomt), maar ook zware metalen, medicijnen en antibioticaresten.

Wat zijn de alternatieven voor zuivel?

Gelukkig kun je prima leven zonder zuivelproducten. En hoef je tegelijk niets te missen, want tegenwoordig zijn er heel veel soorten plantaardige melk (zoals soja-, haver-, amandel-, spelt-, kokos- en rijstmelk). Daarnaast is er volop plantaardige yoghurt en boter verkrijgbaar en bestaan er talloze soorten plantaardige kaas. Zo kun je toch elke dag een kommetje yoghurt eten of de bekende boterham met kaas en een glas melk ernaast, zonder dat daar dieren voor hoeven te lijden.

Verder lezen

• Het verschil tussen lactosevrij, melkvrij en zuivelvrij
• Het leed achter eieren
• Waarom is wol niet veganistisch?
• Hoe zit het eigenlijk met vleeskuikens?
• Hoe zit het eigenlijk met de kalkoenindustrie

Bronnen

Blonk Milieu Advies (2008). “Milieueffecten van Nederlandse Consumptie van Eiwitrijke Producten: Gevolgen van Vervanging van Dierlijke Eiwitten Anno 2008”. https://www.partijvoordedieren.nl/download/Definitief_rapport_vs_8okt2008.pdf [Accessed on 04-04-2018].

CBS (2001). “Vroeger en Nu: Druk op de Grasmat”.  https://web.archive.org/web/20130929104644/https://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/28A50F1C-92FB-40D2-A563-7D821E0B9C9B/0/index1228.pdf [Accessed on 04-04-2018].

Ercin, A Ertug ; Aldaya, Maite M. & Hoekstra, Arjen Y. (2012), “The Water Footprint of Soy Milk and Soy Burger and Equivalent Animal Products”, Ecological Indicators, Vol. 18, pp. 392-402.

FAO (2006). Livestocks’ Long Shadow: Environmental Issues and Options http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.HTM [Accessed on 05-04-2018].

LEI Wageningen UR (2012). “Concurrentiemonitor Blank Kalfsvlees”. http://edepot.wur.nl/199119 [Accessed on 04-04-2018]

Webster, J. (1993). Understanding the Dairy Cow. Blackwell Scientific Publications, Oxford.

Wakker Dier, Voedingscentrum, Viva UK & PETA

https://www.boerderij.nl/het-kan-11-000-kilo-biologische-melk-per-koe

https://www.levendehave.nl/dierenwikis/runderen/leeftijd-van-koeien

http://wetten.overheid.nl/BWBR0006805/2001-09-14

https://vroegevogels.bnnvara.nl/nieuws/reclame-code-commisie-bevestigt-ziekte-blanke-kalveren

http://www.clo.nl/indicatoren/nl0099-emissies-naar-lucht-door-de-land–en-tuinbouw?ond=20888

https://www.levendehave.nl/

https://www.nrc.nl/nieuws/2016/04/29/kalverboeren-voor-92-procent-afhankelijk-van-euro-1615079-a115801

Zuivelvrij en melkvrij

Zuivelvrije en melkvrije producten zijn, zoals de naam al zegt, vrij van melkproducten. Dat wil alleen nog niet zeggen dat ze geen andere dierlijke producten bevatten. Check daarom toch altijd even goed de ingrediënten.

Lactosevrij

Je zou misschien denken dat lactosevrije producten ook vaak veganistisch zijn, omdat lactose alleen in melk zit. Helaas is dit niet het geval en bevatten lactosevrije producten vrijwel altijd melk (en soms ook nog andere dierlijke ingrediënten). De naam ‘lactosevrij’ is nogal misleidend, omdat lactosevrije producten gewoon melk en lactose bevatten. Hoe komt dat nou precies?

Geen lactose, wel zuivel

Lactose wordt normaal in het menselijk lichaam afgebroken door het enzym lactase. Bij de meeste mensen gaat het lichaam minder lactase aanmaken na de eerste levensjaren, waardoor ze lactose-intolerant worden. Deze mensen kunnen dus geen zuivelproducten eten. Daarom worden er ‘lactosevrije’ alternatieven op de markt gebracht waardoor lactose-intolerante mensen ook bijvoorbeeld koemelk kunnen drinken.

Bij deze lactosevrije producten wordt de lactose niet verwijderd uit het product. Bijna altijd wordt er gewoon het enzym lactase toegevoegd, zodat het lichaam daarmee het zuivelproduct kan afbreken. De term lactosevrij is dus eigenlijk niet terecht. Kortom, vrijwel alle ‘lactosevrije’ producten bevatten gewoon zuivel en zijn niet veganistisch.

Blijf ingrediënten checken

Let bij het booschappen doen dus niet te veel op woorden als ‘lactosevrij’ en blijf vooral de ingrediënten checken!

Denk bijvoorbeeld eens aan rijstmelk, amandelmelk, hazelnootmelk, kokosmelk en havermelk. Soms zelfs met een heerlijk smaakje, zoals de praliné-rijstmelk, banaan-sojamelk of haver-chocomelk. Als je aan dit aanbod nog niet genoeg hebt, vind je in natuurvoedingswinkels nog veel meer varianten, zoals speltmelk, cashewmelk en quinoamelk.

Aan veel soorten plantaardige melk is suiker toegevoegd. In de naturel varianten is dat meestal niet meer dan dat er van nature in koemelk voorkomt (in de vorm van lactose). Toch komen er ook steeds meer ongezoete versies als je dat liever hebt. Dit is ook geschikter om mee te koken.

In de meeste recepten kun je elke soort ‘melk’ kiezen die je maar wilt. Sojamelk is wel uniek vanwege het hoge eiwitgehalte, waardoor het goed op te kloppen is. Voor een echte cappuccino is sojamelk daarom het meest geschikt. Ook voor veganaise kun je (ongezoete) sojamelk het best gebruiken. Andere soorten plantaardige melk kun je niet minder goed opkloppen, maar zijn wel prima te gebruiken in cake, pannenkoeken of aardappelpuree.

Wil je meer weten of over koemelk en plantaardige melk? Kijk dan op de site van Melk, Je Kan Zonder. Dit is een campagne van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme.

Hoe maak je het?

Heel simpel! Doe 1 cup noten (paranoten, cashewnoten of walnoten) in de keukenmachine met zout (ongeveer een kwart theelepel), een eetlepel edelgistvlokken en een kneepje citroensap. Als het fijn genoeg is verkruimeld (niet te!) uitspreiden op een bakplaat met bakpapier. In de oven van 160 graden voor ongeveer 40 minuten. Schep het wel even iedere 10 minuten om.

Bewaar de vegan parmezaan in een afgesloten potje in de koelkast.

Bekijk meer tips voor kaasvervangers.

Wat is edelgist?
Edelgist is een gist die een paar dagen is gecultiveerd op suiker (uit melasse). Dan wordt het verhit, geoogst, gewassen, gedroogd en verpakt als poeder/vlokken.

Edelgist is niet alleen een heerlijke smaakmaker: het is ook nog eens hartstikke gezond. Het is rijk aan eiwit en bevat alle essentiële aminozuren. Bovendien bevat het veel B-vitaminen en mineralen. Het is ook erg gezond om edelgist toe te voegen aan het voer van je hond of kat. Probeer het eens een tijdje en zie hun vacht erop vooruit gaan!

Wat kun je ermee?
Edelgist heeft een hartige smaak die aan kaas doet denken. Daarom kun je er heerlijke kaassaus van maken, zoals in ons recept voor pasta met kaassaus. Ook kun je het zo over de pasta strooien, in plaats van Parmezaanse kaas. Tosti’s worden lekkerder met edelgist, zoals de groene tosti . Het is ook erg lekker (en volgens sommigen onmisbaar) in eivervangende gerechten, door de hartige smaak die het eraan geeft. Zo wordt het gebruikt in ons recept voor tofu omelet en het is ook een erg lekkere toevoeging aan de tofu scramble. Sommigen gaan zelfs zo ver dat ze het over de popcorn strooien!

Wat kan je er nog meer mee? Het is erg lekker in soepjes. Daar werkt het deels als bindmiddel. Je kunt ook zelf gaan experimenteren met kaas maken. Op Vegetus vind je een recept voor een Frans cashewkaasje.

Waar koop je het?

Edelgist is te koop bij biologische winkels en bij Holland & Barrett. Er kan een flink prijsverschil zitten tussen de verschillende merken. Zo betaal je voor de goedkoopste (te koop bij Holland & Barrett en Gezond & Welzijn natuurwinkel) een paar euro voor 200 gram, terwijl je bij Ekoplaza drie keer zoveel betaald voor dezelfde hoeveelheid. Heel goedkoop is dit goddelijke goedje dus niet, maar je gebruikt maar heel weinig per keer.

In Nederland is het heel normaal om bij elke maaltijd een flink glas melk te drinken. Veel mensen weten echter niet dat hier een hoop dierenleed achter schuilt. Een koe geeft namelijk alleen melk in de eerste 10 maanden nadat er een kalfje geboren is. Om ervoor te zorgen dat een koe melk blijft geven, wordt ze elk jaar kunstmatig zwanger gemaakt.

In de natuur blijven koe en kalfje samen, maar in de melkindustrie worden ze na de bevalling bijna meteen gescheiden. Dit brengt veel stress mee voor moeder en kind. Is het kalf een stiertje, dan wordt hij -als hij wat meer vetgemest is- geslacht en verkocht als kalfsvlees. Een vrouwelijk kalfje zal uiteindelijk zelf melkkoe worden, net als haar moeder.

De dieren zijn zo doorgefokt dat ze meer melk geven dan goed voor ze is. Volgens de European Food Safety Authority (EFSA) is dit de belangrijkste oorzaak van dierenleed voor koeien. Het geeft namelijk veel gezondheidsproblemen, zoals kreupelheid, uierontsteking en spijsverteringsproblemen. 

In de natuur kunnen koeien tot wel 20 jaar oud worden. Van een lang leven kunnen de dieren in de industrie niet genieten. Als de melkproductie na 5,5 jaar afneemt, is het tijd om naar de slacht gebracht te worden.

In Nederland worden koeien vaak gehouden in een ligbox en stal. Volgens EFSA zijn deze ruimtes vaak net te klein. Zeker oudere stallen zijn niet goed berekend op de steeds groter en zwaarder wordende koeien. Daarbovenop komt ook nog eens dat koeien in Nederland steeds minder vaak naar buiten gaan.

Er zijn wel verschillen tussen de biologische en reguliere melkindustrie op het gebied van dierenwelzijn. Biologische melkkoeien worden vaak 6 of 7 jaar oud en hebben meer ruimte. Toch staat ze hetzelfde lot te wachten als niet biologische dieren: de slachterij. Ook het slachten van stiertjes en het scheiden van koeien en kalven hoort er in de biologische veehouderij bij.

Gelukkig is het drinken van melk en het nuttigen van andere zuivel niet nodig. Sterker nog, er zijn genoeg redenen voor je gezondheid om melk te laten staan. Meer over de voordelen van zuivelvrij leven kun je hier lezen.

Voor melk, boter, room en zelfs kaas zijn prima vervangers te vinden. Op de website van de campagne Melk, Je Kan Zonder! vind je meer informatie over hoe je zuivel kunt vervangen.

Eén van Mirte’s grootste hobby’s is het bakken van taarten, want ze is een echte zoetekauw! Alleen hoe maak je plantaardige taarten en ander lekkers? In deze rubriek lees je haar tips en trucs, zodat ook jij straks de lekkerste veganistische baksels kan maken.

Zoals ik je in week 1 al bekende, was het moeten opgeven van zoetigheden mijn grootste angst bij het overgaan naar vegan eten. Gelukkig bleek de angst ongegrond en kon ik nog van heel veel bakken. Alles is mogelijk als je veganistisch eet! Het heeft wel wat langer geduurd voordat ik de echte romigheid terugvond die ik altijd zo lekker vond, zoals in dit overheerlijke tiramisu recept.

Die tiramisu is echt om je vingers bij af te likken! Een heerlijk romig gebak waar maar weinig mensen nee tegen zouden kunnen – of willen – zeggen. Alleen hoe krijg je die lekkere romige smaak en structuur, en toch helemaal vegan? Bij dit recept zit ‘t geheim ‘m in de cashewnoten. Ongebrande cashews hebben een vrij neutrale smaak en passen daarom perfect in zoete (maar ook hartige) gerechten. Wat maakt ze zo romig? Allereerst het hoge vetgehalte van deze nootjes. Noten bevatten van nature behoorlijk veel vet, maar het goede nieuws is dat dit voornamelijk gezonde, onverzadigde vetten zijn. Dit is dus veel beter dan de verzadigde vetten die je vindt in room gemaakt van koemelk. Cashewnoten worden extra romig van structuur als je ze een nachtje laat weken en heel fijn maalt. Het is de perfecte vervanger voor mascarpone, en je kan er ook heerlijk romig broodbeleg mee maken, zoals onze frisse komkommer cashewdip.

Wat nou als je het luchtige van slagroom wil? Een makkelijke en lekkere optie is Alpro Op te kloppen. Deze slagroom is gewoon met de mixer op te kloppen en geeft een mooi luchtig resultaat (zelf doe ik er wel wat extra poedersuiker bij). Hij is verkrijgbaar bij grotere Jumbo, Albert Heijn, Hoogvliet, DEEN en Vomar winkels. Verder heb je van het merk Soyatoo een aantal zelf op te kloppen producten van soja-, rijst- en kokosroom en ook soja- en rijstslagroom in een spuitbus. Mijn ervaring met Soyatoo is echter dat er vrij veel ‘bijsmaak’ aan zit en dat de spuitbussen precies op de juiste temperatuur moeten zijn om goed te werken. Welke spuitbus slagroom ik wel heel geslaagd vind is die van Schlagfix. Die is gewoon lekker romig en zoet en makkelijk te gebruiken. Verder bestaat er nog een zelf op te kloppen slagroom genaamd Hulala, die ik graag alleen al om de naam een keer zou uitproberen. Ik kan je alleen nog niets over de smaak ervan vertellen.

Je kunt je er ook aan wagen om zelf een slagroom te maken met kokosvet. Je kunt dan wel een iets minder luchtig resultaat verwachten, tenzij je een professionele slagroomspuit met gaspatronen gebruikt. Een simpele variant maak je door het vet (de witte bovenlaag) van een blik volvette kokosmelk op te kloppen met wat poedersuiker.

Mijn nieuwste ontdekking is het opkloppen van kikkererwtenvocht (ook al klinkt dat niet zo lekker). Omdat er zetmeel uit de erwten in het vocht trekt, kun je het vocht met suiker, vanille en citroensap opkloppen tot een soort slagroom (dat wat weg heeft van marshmallow fluff – voor wie dat kent). In de oven kun je dit dan weer omtoveren tot schuimpjes. Heerlijk!

Wat vind je nog meer voor romigheden in de wereld van taarten en gebakjes? Een veel gebruikte topping op cupcakes of vulling voor laagjestaarten is botercrème. Botercrème is heel makkelijk te veganizen, omdat het eigenlijk alleen uit boter en poedersuiker bestaat. Ga dus even langs bij de dichtstbijzijnde biowinkel en koop een kuipje vegan margarine (geen halvarine). Mix deze glad, voeg een bus poedersuiker en eventueel wat citroensap naar smaak toe en je bent klaar!