Wat is er te zien

Er wordt aangegeven dat deze beelden geen geïsoleerde verhalen zijn. Dit is de industriële standaard voor dieren die gefokt worden als huisdier, voor voeding, kleding, voor entertainment en voor onderzoek. De meeste beelden komen uit Amerika en andere landen buiten Europa, maar veel dingen die te zien zijn, komen in Nederland ook voor en veel dierlijke producten die hier te koop zijn, komen uit het buitenland. Daarom is deze documentaire ook voor Nederlanders zeker relevant.

Wat is een earthling?

De term Earthling wordt als volgt uitgelegd:

‘Earthling: One who inhabits the earth. Since we all inhabit the earth, all of us are considered earthlings. There is no sexism, no racism or speciesism in the term earthling. It encompasses each and every one of us. However, it is the human earthling who tends to dominate the earth, often times treating other fellow earthlings and living beings as mere objects.’

Dus iemand die op aarde leeft, een aardbewoner. Omdat we allemaal op aarde leven, worden we allemaal beschouwd als aardbewoners. Er is geen seksisme, geen racisme of soortbewustzijn in de term earthling. Het omvat een ieder van ons. Het is echter de menselijke aardbewoner die de neiging heeft om de aarde te domineren, vaak anderen behandelt als louter objecten.

Hoofdstuk 1: huisdieren

In Amerika is het castreren en steriliseren van honden en katten nog redelijk een taboe. Mensen, vooral mannen, menen dat dit het dier en dus henzelf ‘minder’ maakt. Dit met als gevolg dat er 60.000 honden per DAG worden ingeslapen, en niet allemaal even humaan. Een dier laten lijden is helaas goedkoper. Doordat mensen in een dierenwinkeltje een leuke puppy zien en kopen, houden ze in stand dat broodfokkers op vreselijke wijze doorgaan met het produceren van hondjes. In Nederland is dit minder, maar er zijn wel veel broodfokkers en er zijn veel asieldieren. Katten zijn daarin zeker een groter probleem dan honden. Maar hier wordt toch meer gecastreerd/gesteriliseerd dan in bijvoorbeeld de VS. Helaas is het in veel landen niet ongebruikelijk dat vele huisdieren gedood worden alleen omdat niemand ze hebben wil en ze ‘over’ zijn.

Hoofdstuk 2: voedsel

Varkens, hartstikke slimme dieren, moeten aanzien dat hun maatjes gedood worden. Het duurt even voor ze dood zijn, wetende dat ze de volgende zijn. Veel dieren overleven het transport al niet. Er zijn nog melkkoeien te zien die in Amerika de hele dag vastgeketend in hun stalletje staan. Koeien kunnen 20 jaar worden, maar deze melkkoeien worden gemiddeld 4 jaar oud. Vleeskoeien krijgen bij de slachting een pin in hun kop geschoten die de hersenen ingaat zodat ze niets meer zouden merken, vervolgens opgehangen aan de poten en de keel doorgesneden. Je ziet goed dat de koe nog bij bewustzijn is en lijdt. Soms leven ze nog terwijl ze aan het touw doorgaan naar de volgende fase.

De documentaire Earthlings vertelt ook over een bloederige zee: nog een stukje over vissen en dolfijnen, die gegeten worden in bijvoorbeeld Japan. Ook zulke slimme dieren, waar een stuk uit wordt gesneden en dan is het maar afwachten tot ze eens dood gaan.

Hoofdstuk 3: kleding

De documentaire Earthlings bespreekt bijvoorbeeld leer: In delen van India zijn koeien heilig, dus eigenlijk mogen ze niet worden geslacht, behalve in bepaalde delen van het land. Daar worden dan ook veel koeien naartoe gebracht voor de slacht terwijl ze onderweg veel lijden. Ze krijgen ijzers onder de hoeven en touwen door hun neus,. Zonder eten en drinken worden ze uitgeput tot ze flauwvallen en dan breekt men hun staart zodat ze wakker schudden tot ze weer opstaan. Wanneer ze op bestemming aankomen, is er van alles gebroken. Zo wordt met deze ‘heilige’ dieren omgegaan. Door chilipeper in hun ogen te wrijven stimuleren ze de dieren te blijven gaan.

Het stuk over bont spreekt voor zich: dieren zoals nertsen die in kleine kooitjes opgestapeld zitten voor hun hele leven. Hun einde is helaas ook niet erg rustgevend.

Hoofdstuk 4: entertainment

De documentaire Earthlings behandelt het volgende:

• Rodeo’s met stieren, het lijkt alsof de dieren zo bokken omdat ze ‘wild’ zijn, maar er wordt uitgelegd dat ze een touw om hun buik houden dat pijn doet. Hierdoor gaan ze dus springen.
• Roping, een raar ‘spel’ waarbij je een touw om de nek van een kalf of schaap gooit waarbij het dier een klap in de nek krijgt en omvalt.
• Circusdieren die mishandeld worden, stoere leeuwen en olifanten worden gekleineerd en geslagen.
• Dierentuinen: ‘What can we learn from wild animals by viewing them in captivity’. Wat kunnen we hier nu van leren, wilde dieren bekijken die in gevangenschap leven.
• Proefdieren zijn hartstikke onnodig. Waarom zou je een middel voor een mens uittesten op een rat? Dit wil niets zeggen over de uitwerking op ons lichaam.

Gezondheid in de documentaire Earthlings

Dan wordt er in de documentaire Earthlings nog verteld over de gezondheid. Door overconsumptie van dierlijke producten krijgen mensen meer risico op kanker, hartkwalen, beroerte, diabetes, etc. Door antibiotica en hormonen, pesticiden, meststoffen en medicatie is het geen wonder dat de dieren ziekten oplopen zoals de gekkekoeienziekte, mond- en klauwzeer en andere abnormaliteiten. De natuur is hier niet verantwoordelijk voor, WIJ ZIJN DAT.

… to “bite the hand that feeds us”. In fact, we have actually stomped and spit on it.
… om “de hand te bijten die ons voedt”. Sterker nog, we hebben er op gestampt en erop gespuugd.

Natuurlijk hebben dieren gevoel en natuurlijk ervaren ze pijn. Een ding is zeker: de dieren die gebruikt worden voor voedsel, kleding, entertainment en als proefdier sterven allemaal van pijn.

Bezoek Nation Earth voor de trailer, informatie en volledige video van de documentaire Earthlings.

Een vergelijkbare documentaire is Dominion, te zien op YouTube.

“Ik hou van dieren, maar ik eet ze ook.” Zou je dat echt kunnen menen?
Ja, dat denk ik wel! Ik weet zeker dat mensen dit menen als ze dit zeggen.

Mensen hebben huisdieren en zorgen hiervoor, zien het als familie, als maatje en hebben groot verdriet als deze dieren overlijden of als hen iets anders ergs overkomt.

En ook boerderijdieren zijn best wel geliefd, want de meeste mensen genieten ervan om naar een kinderboerderij gaan en willen wel een schaap aaien of een biggetje zien rollen in de modder. Veel mensen vinden het ook een leuk gezicht om koeien in de wei te zien staan. Ze krijgen er een goed gevoel bij.

Ze vinden dierenleed niet fijn

Diezelfde mensen willen, over het algemeen, de beelden die gemaakt worden in slachthuizen niet bekijken. Dat vinden ze naar en daarom willen ze die niet zien. De meeste mensen zouden zelf ook niet een dier dood willen maken en zelfs als er mensen zijn die dit wel zelf kunnen, dan willen ze nog steeds dat het snel gebeurt en dat een dier hier niet te veel onder lijdt. Er zijn zelfs mensen die niet kunnen nadenken over wie ze eten, tijdens het eten van dieren.

Dit is voor mij super logisch. Juist omdat mensen empathische wezens zijn, zijn ze in staat om zich te kunnen verplaatsen in een dier. Ze kunnen zich voorstellen hoe het zou kunnen voelen als je in de rij staat om gedood te worden en geen kant op kunt. Dat dit naar is, is hartstikke logisch. Als je dat prettige beelden zou vinden, zou je in onze maatschappij worden bestempeld als psychopaat, terwijl diezelfde maatschappij ons telkens wil laten geloven dat het oké is dat dit met dieren gebeurt.

Dus wat gaat er dan mis?

Er is iets dat misgaat met de connectie, want het niet willen zien van een slachting betekent eigenlijk dat je het erg vindt, maar tegelijkertijd betaal je iemand om dit voor jou te doen. Hoe kan dat?

De industrie en maatschappij leren ons van kleins af aan al dat je vlees moet eten, dat het nodig is, dat het natuurlijk is en dat het normaal is. Het is ook een cultureel ding, want wij eten alleen bepaalde dieren, zoals varkens, schapen en kippen, terwijl we geen apen, panda’s en welpjes willen eten. Dat wordt ons niet aangeleerd.

We leren dat varkens, koeien, schapen en kippen geen individuen zijn, maar we zien ze als groepen en meer in de vorm van ‘dat ze allemaal hetzelfde zijn’. En dat maakt het gemakkelijker om je over hun welzijn heen te zetten. “Het zijn maar varkens, hoor.” En je zult vast zeggen dat je huisdier wel een individu is, terwijl een varken net zoveel bewustzijn heeft en zelfs slimmer is dan een kat of hond.
Pas als je dit in kan zien, zie je hoe wij worden losgemaakt van onze authentieke gevoelens voor dieren. En als je losstaat van je echte gevoelens die je hebt voor deze dieren, dan pas kun je meedoen met iets waar je van oorsprong helemaal niet achterstaat.

We weten allemaal heus wel dat alle dieren pijn voelen, dat ze kunnen lijden en dat ze ook allemaal willen leven. We weten wat er mis is, maar toch maken we de connectie niet. De grootste dierenvrienden eten dieren. We zijn allemaal blind gemaakt, geconditioneerd, zonder dat we hiervan bewust zijn. Maar we weten bijvoorbeeld wel dat het eten van huisdieren wel gek is. Dat we het ene dier eten en het andere dier knuffelen, heet carnisme en je kunt hier van loskomen. Dat is wat veganisten doen.

Wil je ook het maken van deze connectie een kans geven, dan kan de documentaire “Live and let live” (geen nare beelden) hierbij heel nuttig zijn.

Hebben vissen gevoel?

De belangrijkste reden waardoor mensen anders naar vissen kijken dan naar landdieren, is dat we ons moeilijker kunnen identificeren met vissen en andere zeedieren. En dat is eigenlijk best logisch. Vissen leven onder water, ze zijn glibberig en koudbloedig. Ook hebben vissen geen armen en benen en geen gezichtsuitdrukkingen zoals wij mensen dat hebben. Kortom, vissen lijken helemaal niet op ons. Het is voor mensen lastig om zich in te leven in dieren die niet op ons lijken en die we ook nog eens nauwelijks in hun natuurlijke habitat zien.

Veel mensen denken, voornamelijk door onwetendheid, dat vissen geen gevoel hebben en dus ook geen pijn kunnen ervaren. Toch is bewezen dat vissen wel degelijk gevoel hebben. Ze kunnen dus ook pijn, angst en stress ervaren. Vissen zijn intelligente en sociale wezens die onder water samenwerken en sociaal samen leven. Vissen hebben zintuigen die soms zelfs beter zijn dan die van mensen en ze hebben een goed ontwikkeld zenuwstelsel. Het hoofd van de vis zit vol zenuwuiteinden waarvan er maar liefst 22 voor pijn zijn. Pijn helpt vissen en andere zeedieren om gevaarlijke situaties te herkennen, ontwijken en te overleven, net als andere dieren.

De verschillen tussen visserij & kweekvis

Vis wordt op verschillende manieren gevangen: met aas en haken, met een kieuwnet, met een zegen of met een sleepnet. Het spreekt voor zich dat vissen met levend aas op geen enkele manier diervriendelijk is en dat een vis pijn en angst ervaart wanneer er met een haak wordt gevangen. Een kieuwnet is een net wat in zee wordt gehangen. Wanneer vissen van een bepaalde grootte er doorheen zwemmen, komen ze klem te zitten en kunnen ze niet meer weg. Vaak duurt het uren of zelfs dagen voordat het kieuwnet uit het water wordt gehaald.

Bij vissen met een zegen gaan vissers achter een school vis aan en omsingelen deze met een net. Zodra het net dicht is, kunnen de vissen niet meer weg. Het net wordt dan aangetrokken waardoor de vissen nauwelijks nog ruimte hebben en vaak verwondingen oplopen aan schubben en vinnen. Bij het gebruik van een sleepnet wordt het net door een boot voorgetrokken. Wanneer de vissen in het net terecht komen, worden ze tegen andere vissen aangedrukt. Hier blijven ze uren vastzitten terwijl er steeds meer vissen bijkomen in het net. Al deze manieren zijn voor de vis een angstige en pijnlijke ervaring. Sleepnetten zijn vaak gigantisch groot, waardoor enorme hoeveelheden vissen en andere zeedieren tegelijk gevangen kunnen worden.

Extra onnodig leed

Een ander probleem van de visserij is de bijvangst: vaak wordt er op een specifieke soort vis gevist met netten, maar daar komen ook andere soorten vis in terecht. Hoe kleiner de dieren waarop gevist wordt, hoe meer bijvangst er is. Bijvoorbeeld bij garnalen is er heel veel bijvangst omdat de gaten in de visnetten zo klein zijn. Dit heeft tot gevolg dat er naast garnalen ook een heleboel vissen gevangen worden. De bijvangst wordt vaak teruggegooid in zee, maar de meeste dieren zijn dan al dood, bijna dood of gewond. Hierdoor zijn er voor elke vis die je eet vaak ook meerdere andere vissen voor niets gedood.

Lang niet alle vis die door de mens gegeten wordt, komt uit de visserij. Een groot deel van de vis komt uit kwekerijen. De vissen in kwekerijen brengen hun hele leven in gevangenschap door. Ze worden met zo veel vissen bij elkaar gehouden dat er altijd onrust en stress is. Omdat het water met zo veel vis snel vervuilt, zijn parasieten een groot probleem. Ondanks antibiotica gaat 20% tot 40% van de vissen dood aan ziektes en infecties. Eigenlijk gaat het er gewoon hetzelfde aan toe als in de bio-industrie en dit is dan ook zeker geen diervriendelijke methode om aan vissen voor consumptie te komen.

De milieu-impact van vis eten

De visstand in de oceanen is sterk verslechterd omdat ze letterlijk worden leeggevist. Door op grote schaal vis te vangen, wordt de natuurlijke balans met andere diersoorten verstoord. Dit gebeurt wanneer heel veel vis van een bepaalde soort gevangen wordt. Maar ook het vissen met sleepnetten heeft impact op het milieu. Omdat de netten over de zeebodem slepen, wordt de leefomgeving van bodemdieren beschadigd. Het ecologische evenwicht dat zich over duizenden jaren heeft ontwikkeld, wordt hierdoor flink verstoord. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de vissen in de oceaan, maar ook voor de dieren die afhankelijk zijn van de oceanen en de dieren die erin leven, zoals de blauwe vinvis en de ijsbeer. Daarnaast gaan netten soms stuk en komen er zo enorme netten in zee terecht. Meer dan de helft van al het plastic in zee bestaat uit netten en ander afval van vissersboten, waardoor ook elk jaar veel dieren doodgaan die in dat afval vast komen te zitten.

Een aanrader is de documentaire Seaspiracy, die gaat over de impact van de visserij op het milieu.

Is vis eigenlijk wel gezond?

Vaak wordt vis aangeprezen als gezond en dit komt vooral omdat vis omega-3 vetten bevat. Wat veel mensen echter niet weten, is dat vissen zelf geen omega-3 aanmaken. Vissen halen omega-3 direct of indirect uit algen of plankton. Omega-3 is namelijk een plantaardig vet. We kunnen omega-3 dus gewoon uit plantaardige bronnen halen en dat is goed nieuws voor ons en voor de vissen!  Het is een stuk gezonder dan omega-3 binnenkrijgen via vis. Vis bevat tegenwoordig vaak veel zware metalen die zich ophopen in ons lichaam. Daarnaast bevat vis door de toenemende vervuiling ook steeds vaker andere ongezonde stoffen. Algenoliecapsules, noten en zaden zijn veel gezondere bronnen van omega-3. Op de website van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme lees je meer over omega-3-vetzuren voor veganisten.

Vis vervangen is makkelijker dan je denkt

Misschien ben je gek op de smaak van vis en vind je het lastig om alternatieven te vinden die net zo lekker zijn. Een makkelijke optie zijn visvervangers. Net als vleesvervangers zijn er in supermarkten ook een aantal kant-en-klare visvervangers te vinden, zie Vegan Wiki. Ook kun je gerechten een visachtige smaak geven door bijvoorbeeld nori, wakame of zeekraal toe te voegen. Of wat dacht je van vegan sushi? Je kan zelf sushi maken, maar sushi restaurants hebben ook steeds vaker vegan opties. Kortom, vis eten is helemaal niet nodig, want er zijn genoeg heerlijke plantaardige opties om vis te vervangen.

Bronnen:

Schaper, R. (2015) Vlees is dood lang leve groente ( 1^e ed.) Rijnsburg, Nederland: Veggies go viral.

Winkel, D. (2010) De huilende zee (1^e ed.) Den Dolder, Nederland: Succesboeken.

Duffield, G. (producent), Lewis, C. (producent) Murray, R. (regisseur) (2009). The end of the line (film) Verenigd Koninkrijk: The end of the line.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18589030

https://www.mdpi.com/1660-3397/11/7/2259

Bijen zijn harde werkers

Honing is een zoete kleverige substantie die geproduceerd wordt door bijen. Bijen halen nectar uit bloemen. Een honingbij moet zo’n 200 tot 1500 bloemen bezoeken om genoeg nectar te verzamelen om het honingmaagje te vullen. In de maag wordt de nectar door enzymen omgezet in honing. Als de bij terug komt bij de bijenkorf, braakt hij de honing over in de mond van een andere bij. De bij spuit de honing in een cel in de honingraat. Omdat er nog te veel vocht in de honing zit, wapperen de bijen hard met hun vleugels om de honing te drogen. Vervolgens dekt de bij de verse honing af met bijenwas. Zo is het langer houdbaar en kan de honing langer opgeslagen worden. Bij de productie van 1 kilogram honing zijn zo’n 6000 bijen nodig die twee weken lang hard werken en wel 6 miljoen bloemen moeten bezoeken. Een honingbij maakt in haar leven maar 1/12 theelepel honing aan.

Bijen moeten dus ontzettend hard werken om de honingraat te vullen met honing. Bijen doen dit om ook in de winter te kunnen eten. In de winter zijn er geen bloemen waaruit ze nectar kunnen halen. Bijen werken daarom in de lente en zomer extra hard zodat ze het hele jaar kunnen eten, ook wanneer er geen bloemen zijn. Zonder honing zouden de bijen verhongeren. Bijen maken de honing dus niet voor ons mensen, maar om zelf te kunnen overleven. In de honing zitten alle voedingsstoffen die de bijen nodig hebben.

Kunstmatige inseminatie

Om gericht bijen te fokken en het fokken te versnellen, wordt gebruik gemaakt van kunstmatige inseminatie. Kunstmatige inseminatie bij bijen? Ik kon het ook bijna niet geloven, maar dit gebeurt echt. De koningin wordt vaak kunstmatig geïnsemineerd, het zaad wat hiervoor nodig is, wordt verkregen door in het achterlijf van de mannelijke bij te knijpen. Voor de inseminatie zijn 10 tot 12 zaadwinningen nodig. Het zaad van meerdere mannelijke bijen wordt in een pipet verzameld en dan ingebracht in de koningin die met CO2 buiten bewustzijn is gebracht. En hoewel het voor ons mensen vaak moeilijk is om ons in te leven in een insect, kan iedereen zich wel voorstellen dat dit alles behalve fijn is. Daarnaast worden de vleugels van de koningin vaak afgeknipt om ervoor te zorgen dat ze de bijenkorf niet verlaat.

Suikerwater

Omdat de honing van de bijen wordt afgepakt, geven imkers vaak suikerwater aan de bijen zodat ze toch kunnen eten. Dit smaakt net zo zoet, maar mist natuurlijk veel belangrijke voedingsstoffen voor de bij. Het suikerwater zorgt ervoor dat de bijen zwakker worden, hierdoor worden ze vatbaarder voor schimmelinfecties, mijten en virussen. Dit wordt samen met het gebruik van landbouwgiffen, minder landbouwdiversiteit en minder bloemen in verband gebracht met het afnemen van bijenpopulaties in de wereld. Veel bijen overleven de winter niet waardoor de imker nieuwe bijen aan moet schaffen. Het gebeurt zelfs dat alle bijen in het najaar gedood worden, zodat de imker in het voorjaar met nieuwe gefokte bijen van start kan gaan.

We hebben bijen nodig

Bijen hebben een hele belangrijke rol want ze leveren een grote bijdrage aan onze samenleving. Bestuiving door insecten is noodzakelijk voor meer dan 75% van onze voedingsgewassen. Honingbijen, solitaire bijen en hommels zorgen er bijvoorbeeld voor dat we kersen, appels, bessen, frambozen en mango’s kunnen eten. Maar ook courgette, paprika, avocado, koffie en zonnebloemolie zouden verdwijnen zonder de bij.
Honingbijen zijn een goede indicator voor ons leefmilieu en helaas gaat het niet goed met de bij. Dit heeft verschillende oorzaken: het gebruik van pesticiden, afname van een geschikt leefmilieu en ziekte door parasieten. Zoals je al kon lezen, is het afnemen van honing niet goed voor de bij. De bij wordt zwakker en sterft sneller. Daarnaast concurreren honingbijen met wilde bijen, waardoor het kopen van honing bijdraagt aan de afname van biodiversiteit en het moeilijker maakt voor wilde bijen en andere wilde insecten.

Alternatieven voor honing

Zelf had ik, voordat ik vegan werd, nooit echt stilgestaan bij het leed achter honing. Het zal zeker per imker verschillen hoe hij met zijn bijen omgaat, maar bijen maken honing altijd om zelf te overleven en gezond te blijven, niet voor ons mensen. En hey, honing laten staan is echt het makkelijkste ooit. We hebben honing helemaal niet nodig, we hoeven het niet af te pakken van de bijen want er zijn genoeg alternatieven. Agavesiroop, ahornsiroop, dadelsiroop en rijststroop zijn allemaal prima vervangers voor honing die je gewoon in de supermarkt kunt kopen. Ook kun je makkelijk zelf honing maken van paardenbloemen.

Wat gebeurt er met de haantjes?

Het leven van elke kip begint zoals je weet in een ei. In de eierindustrie worden de eieren uitgebroed door middel van broedmachines. Van de kuikens is 50% hen en 50% haan. Hier begint het grootste probleem: in de eierindustrie zijn alleen hennen nodig, haantjes leggen immers geen eieren. De kippen in de eierindustrie zijn gefokt om zo veel mogelijk eieren te leggen, dit zijn dus andere kippen dan vleeskippen. De haantjes kunnen daarom ook niet voor vleesconsumptie gebruikt worden omdat ze niet zo groot en dik worden als een plofkip en dus ook veel minder op zouden brengen. De haantjes worden daarom meestal op de dag van hun geboorte al gedood. Dit gebeurt door ze te vergassen of levend in de versnipperaar te gooien. In Nederland zijn dit zo’n 40 miljoen haantjes per jaar.

Het leven van de legkip

Wanneer de hennen van de haantjes zijn gescheiden, krijgen de hennen een tijdelijke plek om zich te ontwikkelen van kuiken tot kip. Na ongeveer 4 maanden krijgen ze een plek in de eierindustrie om zelf eieren te leggen. De grootte van die plek varieert van 6 tot 9 kippen per vierkante meter.

De kippen zijn zo gefokt dat ze elke 25 uur een eitje leggen. Dit komt neer op ongeveer 300 eieren per jaar. De bankivahoen waarvan de kip afstamt, legde zo’n 6 eieren per jaar voordat deze vogel gedomesticeerd werd. Het lichaam van de kip is niet berekend op het leggen van zo onnatuurlijk veel eieren, dus dit is ontzettend zwaar voor een kip. Na ongeveer 17 maanden is de legkip niet meer productief genoeg voor de eierindustrie. De kippen worden met de hand gevangen waarbij ze vaak vleugels en poten breken. Vervolgens gaan ze op transport naar een slachthuis, waarna het leven van de legkip eindigt als soepkip.

Biologische eieren

En wat nou als je scharreleieren koopt? Of eieren van vrije uitloopkippen? Of biologische eieren?

In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, komt de scharrelkip nooit buiten. De vrije uitloopkip kan wel naar buiten, maar vaak is er niet voldoende ruimte dat alle dieren naar buiten kunnen, dus een groot deel zit alsnog hele dagen binnen. Ook bij scharrelkippen, vrije uitloopkippen en biologische kippen worden de haantjes nog steeds vergast of versnipperd. Daarnaast blijft het gewoon enorm zwaar werk voor de kippen omdat ze zo onnatuurlijk veel eieren leggen. Dus ook achter de productie van deze eieren schuilt helaas veel dierenleed.

En de eieren van de kippen van de buurman?

Wat als bijvoorbeeld je buurman kippen in de tuin heeft die vrolijk rondscharrelen en heel goed verzorgd worden? Is het oké om de eieren van deze kippen te eten? Zoals je eerder kon lezen, vergt het leggen van eieren enorm veel van het lichaam van een kip. In een ei zitten alle voedingsstoffen die nodig zijn om één cel te laten groeien tot een kuikentje. In plaats van de eieren op te eten, kun je deze (eventueel gekookt) teruggeven aan de kip. Wanneer je de eieren teruggeeft aan de kip, kan ze deze opeten om aan te sterken. Kippen verliezen o.a. veel kalk door het leggen van zo veel eieren en door de eitjes op te eten, krijgen ze deze voedingsstoffen weer binnen.

Ook bij kippen van de goedbedoelende buur geldt nog steeds: wat gebeurt er met de haantjes? Want mensen die kippen in hun tuin houden, nemen vooral hennen af bij de handelaar, die vervolgens blijft zitten met hun broertjes. Dus ook hier worden haantjes gedood.

Ei vervangen

Maar kan ik dan nooit meer taart of cake bakken? Nooit meer quiche of scrambled eggs eten? Geen paniek, je hoeft niets te missen, want dat kan allemaal gewoon zonder ei!

Ei is in heel veel recepten namelijk makkelijk te vervangen. Zo kun je met tofu heerlijke ei-vrije eiersalade en vegan quiche maken. Er zijn prima ei-vervangers voor het bakken van taarten en koekjes, al is het makkelijker om meteen uit te gaan van een vegan recept. Die zijn er gelukkig genoeg! Ook zijn er speciale plantaardige ei-vervangers te koop om mee te bakken. In de supermarkt kun je mayonaise zonder ei kopen, of je kan zelf eenvoudig veganaise maken.

In onze receptendatabase vind je veel inspiratie voor recepten zonder ei.

Het korte antwoord

Melk is voor kalfjes, zo simpel is het eigenlijk. De melk van een koe is moedermelk die bedoeld is voor kalfjes, niet voor mensen. Als baby drinken we de melk van onze moeder. Stel je even voor dat we als volwassenen nog steeds borstvoeding zouden drinken. De meeste mensen zouden dat een heel raar of zelfs vies idee vinden, en toch drinken we de moedermelk van een koe.

Hoe werkt de melkproductie?

De draagtijd van een koe is, net als bij mensen, 9 maanden. Daarna geeft een koe zo’n tien maanden optimaal melk. Om deze productie op gang te houden, wordt de koe daarna steeds weer opnieuw zwanger gemaakt door middel van kunstmatige inseminatie. Een melkkoe is dus bijna altijd zwanger of net bevallen.

Nederlandse melkkoeien produceren jaarlijks zo’n 11,4 miljard kilo melk. Een melkkoe produceert meer dan 8000 kilo melk per jaar (100 jaar geleden was dit zo’n 2500 kilo per jaar). Door de ontwikkelingen in de bio-industrie is de productie van melk in hoog tempo opgedreven en je kan je voorstellen dat dit voor de melkkoeien ontzettend zwaar is. Het produceren van 8000 kilo melk per jaar kost een koe net zoveel energie als het voor een mens zou kosten om 8 uur per dag hard te lopen. En vaak produceren melkkoeien zelfs meer dan 8000 kilo per jaar.

Het gevolg hiervan is dat koeien gezondheidsproblemen krijgen en uitgeput raken. Koeien staan een groot deel van het jaar binnen en worden gemolken met behulp van melkrobots. Een robot houdt natuurlijk geen enkele rekening met het welzijn van de koe. Dit zorgt ervoor dat koeien na een tijdje minder melk gaan produceren.

Wanneer de koe niet meer genoeg produceert, gaat ze naar de slacht. Van nature kunnen koeien 20 jaar oud worden, maar in de melkindustrie wordt een koe maar 5 of 6 jaar oud. Omdat de koeien steeds opnieuw zwanger gemaakt worden en ontzettend grote hoeveelheden melk produceren, zijn ze na 5 jaar uitgeput en niet meer winstgevend, ze zijn letterlijk uitgemolken.

Wat gebeurt er met de kalfjes?

Kalfjes worden meestal direct na de geboorte weggehaald bij de moeder. Dit geeft voor zowel de moeder als het kalfje veel stress. In de natuur blijven moeder en kalf tot 9 maanden bij elkaar. Het direct weghalen van het kalf is een traumatische ervaring en vaak loeien de koeien nog wekenlang omdat ze hun kalfje missen.

De koe-kalfjes worden, net als hun moeder, melkkoeien. Geen goed vooruitzicht maar het lot van de stiertjes is zeker niet beter. De stiertjes zijn als het ware het restproduct van de melkindustrie. Ze geven geen melk en dus worden ze na zo’n 6 maanden geslacht voor de vleesindustrie.

Maar melk is toch gezond?

Melk bevat een aantal nuttige voedingsstoffen zoals calcium en eiwitten. Maar je hebt geen melk nodig om deze voedingstoffen genoeg binnen te krijgen. Melk is immers bedoeld voor kalfjes en wij als mens kunnen onze voedingsstoffen heel goed uit plantaardige bronnen halen. Noten, zaden, bladgroenten, bonen en zeewier bevatten bijvoorbeeld veel calcium. En onder andere granen, noten, bonen en zaden zijn rijk aan eiwitten. Deze bronnen zijn allemaal plantaardig, je hebt dus zeker geen vlees of melk nodig om genoeg calcium en eiwitten binnen te krijgen. Daarnaast bevat zuivel relatief veel cholesterol en verzadigd vet, waardoor plantaardige bronnen een gezondere keuze zijn.

Wat zijn er voor alternatieven?

Wil je toch graag een glaasje melk drinken? Dat kan prima zonder dierenleed! Er zijn heel veel plantaardige alternatieven voor melk. Deze kun je in de supermarkt kopen, maar ook eenvoudig zelf maken. Een voordeel van plantaardige melk is ook dat ze vaak net zo veel calcium, eiwitten en andere goede voedingsstoffen bevatten als koemelk, maar zonder de nadelen van koemelk. Een aantal voorbeelden van plantaardige melk zijn sojamelk, rijstmelk, havermelk, kokosmelk en amandelmelk. Genoeg om uit te kiezen dus er zit zeker iets tussen wat jij lekker vindt. En ook voor boter, room en kaas zijn er genoeg plantaardige alternatieven te vinden, je hoeft dus niets te missen zonder melk!

In het artikel Het verhaal over de zuivelindustrie kun je meer lezen.

Documentaires

Earthlings (YouTube)

Earthlings is een documentaire over hoe wij als mensen omgaan met dieren. Het laat niet alleen beelden zien uit de bio-industrie, maar ook dieren die gehouden worden voor leer/bont, entertainment of dierproeven. Hoewel de documentaire vooral gefilmd is in Amerika, is het ook voor Nederlanders relevant.

Sommige dingen die in de documentaire gebeuren, komen in Nederland ook voor. Daarnaast worden veel dierlijke producten uit andere landen geïmporteerd. Het is een goede documentaire als je je wilt verdiepen in hoe mensen met dieren omgaan en waarom het juist zo belangrijk is om veganist te worden. Wees gewaarschuwd dat deze documentaire wel veel nare beelden bevat. Een soortgelijke documentaire is Dominion, over de dierenindustrie in Australië.

Cowspiracy (Netflix)

Heb je wel eens gehoord dat veganisme beter is voor het milieu, maar heb je geen idee waarom? Dan is Cowspiracy een aanrader. In deze documentaire gaat maker Kip Andersen op zoek naar wetenschappelijke informatie over de invloed van veeteelt op het milieu. De documentaire legt dit allemaal duidelijk uit.

Forks over Knives (Netflix)

Deze documentaire gaat over de gezondheidsvoordelen van een plantaardig eetpatroon. Het geeft veel informatie over waarom dierlijke producten zoals vlees, ei en zuivel slecht zijn voor je gezondheid en waarom het dus beter is om die dingen weg te laten uit je voedingspatroon.

Meer kijktips vind je in het artikel Vegan films en documentaires.

Boeken

Eating animals – Jonathan Safran Foer

Dit boek is voor iedereen een aanrader, of je nou geïnteresseerd bent in veganisme of een beginnende vegan bent. Zelfs als je al iets weet over voedselschandalen en mishandelingen in de dierenindustrie, kun je van dit boek nog veel leren. Het is altijd goed om te weten wat je eet, of wat je vroeger at en nu bewust niet meer.

De Vegarevolutie – Lisa Steltenpool

De Vegarevolutie is hét boek voor de beginnende vegan. De helft van het boek behandelt waarom veganist worden goed voor je is en waar je op moet letten om gezond te blijven op een plantaardig eetpatroon. Alle belangrijke dingen worden genoemd, dus heel handig als je nog niet zo goed weet waar je allemaal op moet letten. Daarnaast staat de tweede helft van het boek vol recepten zodat je meteen aan de slag kan, superhandig!

Animal Liberation – Peter Singer

Dit boek is één van de belangrijkste boeken over dierenrechten en de gedachte achter veganisme. De schrijver legt uit waarom we dieren goed en met respect moeten behandelen en waarom we ze niet moeten gebruiken voor onszelf. Hij komt tot de conclusie dat er geen enkele goede reden is om dieren zo te behandelen als we nu doen.

Ook gaat hij in op argumenten die vleeseters vaak geven en waarom dat geen goede argumenten zijn. Dus mocht je zelf nog niet helemaal overtuigd zijn dat we dieren anders moeten behandelen of wil je gewoon meer weten over de ideeën achter veganisme, dan is dit boek zeker een aanrader!

Websites

• Vegan Wiki: een database met 10.000+ vegan producten en waar deze te koop zijn;
• Vegan Friendly: 400+ bedrijven waar veganisten zich welkom voelen, van restaurant tot schoenenwinkel en alles ertussenin;
• Bonusvegan: nieuwe vegan producten, vegan aanbiedingen in de supermarkt en handige tips.

Het idee van de 3 V’s werd in 1959 al bedacht door 2 Britse biologen, maar pas sinds de jaren ‘80 is dit idee populair geworden. Vandaag de dag moet rekening gehouden worden met de 3 V’s bij het maken van een onderzoeksplan. Daarnaast wordt dit ook meegenomen bij het afgeven van een vergunning door het CCD.

Cellen kweken

Een hoop onderzoeken kunnen inmiddels zonder proefdieren gedaan worden door gewoon de benodigde cellen te kweken. Inmiddels is het mogelijk om met stamcellen verschillende lichaamsdelen te kweken van zowel mensen als andere dieren. Zo kan bijvoorbeeld een nier of een hart gekweekt worden, of een stuk huidweefsel. Zo kan bijvoorbeeld getest worden of een bepaald medicijn niet giftig is voor de nieren.

Door het kweken van huid en hoornvlies kan getest worden hoe de huid en ogen reageren op een bepaald product. Vaak zijn deze testen betrouwbaarder dan toxiciteitstesten op dieren, omdat dieren vaak net een iets andere huid hebben dan mensen. Hierdoor kan een product wat bij experimenten met konijnen geen irritatie veroorzaakte bij mensen wel voor huidirritaties zorgen. Dankzij deze nieuwe ontwikkeling is het dus niet alleen mogelijk om zonder proefdieren de veiligheid van stoffen te testen, maar de uitkomsten worden vaak ook betrouwbaarder.

Embryo’s kweken met stamcellen

In 2017 hebben wetenschappers het voor elkaar weten te krijgen om hele muizenembryo’s te kweken met behulp van stamcellen. Bij het maken van deze kunstmatige embryo’s kwamen in tegenstelling tot bij klonen geen eicellen te pas. Door zowel embryostamcellen als placenta-stamcellen te kweken, was het mogelijk om deze cellen tot een embryo te laten groeien. Deze methode kan bijvoorbeeld gebruikt worden om de ontwikkeling van embryo’s beter te onderzoeken. Deze embryo’s kunnen niet uitgroeien tot echte baby’s omdat ze geen voedingsstoffen kunnen krijgen die ze normaal via de moeder krijgen. Dat is niet erg, want voor onderzoek naar embryo’s is deze methode heel geschikt. Onderzoekers verwachten in de toekomst ook menselijke embryo’s op deze manier te kunnen kweken om deze beter te kunnen onderzoeken.

Veel voordeel voor het kweken van menselijk weefsel

Uiteindelijk heeft vooral het kweken van menselijk weefsel veel voordelen omdat het de betrouwbaarheid van onderzoek gewoon erg vergroot. Helaas wordt onderzoek met gekweekt weefsel nu nog beperkt door de beschikbaarheid van dit weefsel. Huidweefsel wordt bijvoorbeeld gekweekt met behulp van cellen van stukjes huid die door doktoren zijn weggehaald, bijvoorbeeld bij plastische chirurgie. Alleen met toestemming en medewerking van zowel de arts als de patiënt kan dit soort weefsel gebruikt worden voor het kweken van dierproefalternatieven. Helaas levert dit momenteel nog lang niet genoeg weefsel op, dus in de toekomst zullen daar oplossingen voor gevonden moeten worden. Gelukkig kunnen we ook dierlijke huid kweken, dus het kweken van een huid die erg lijkt op die van de mens, zoals varkenshuid, zou ook een oplossing kunnen zijn.

Mensen i.p.v. dieren

Dankzij nieuwe technologieën is het tegenwoordig steeds meer mogelijk om onderzoek te doen met mensen. Doordat er steeds betere scans te maken zijn, is het bijvoorbeeld mogelijk om organen en hersenactiviteit steeds meer bij mensen te bestuderen. Daarnaast kunnen ook geneesmiddelen soms op mensen getest worden met behulp van microdosering. Hierbij krijgt de proefpersoon een extreem lage dosering, waardoor het geneesmiddel geen effect heeft op het lichaam, maar de reactie in individuele cellen wel onderzocht kan worden.

Chips

Tegenwoordig zijn er ook nieuwe technologieën zoals ‘lab on a chip’, ‘human on a chip’ en ‘organ on a chip’. Deze chips zijn een soort miniatuur-laboratorium waarin bijvoorbeeld de veiligheid van medicijnen getest kan worden. Op deze chips zitten verschillende cellen die met elkaar stoffen en signalen uitwisselen via hele dunne kanaaltjes.

Zo kan de wisselwerking tussen deze cellen en de reactie op bepaalde stoffen getest worden. Zo is er bijvoorbeeld al een chip waarmee het effect van medicijnen op de nieren getest kan worden. Eigenlijk zijn deze chips een soort miniatuur laboratoria waar alles plaatsvindt in de chip en waar weefsels en organen in het klein nagebootst worden en met microscopen in de gaten gehouden wordt.

In de toekomst wordt het misschien zelfs mogelijk om een heel menselijk lichaam op zo’n manier in het klein na te bootsen en te bestuderen. Op dit gebied zijn er dus al praktische alternatieven, maar er is vooral veel hoop dat deze technologie in de toekomst meer geavanceerde alternatieven voor dierproeven zal opleveren door ingewikkeldere combinaties van cellen en organen in chips na te bootsen. Het voordeel van deze chips is dat ze gebruik maken van menselijke cellen, waardoor de onderzoeksresultaten betrouwbaarder zijn dan die bij onderzoek met dieren.

Slimme datasystemen en databanken

Er zijn steeds meer databanken waarin informatie over het menselijk lichaam en aandoeningen worden opgeslagen. Met slimme datasystemen kan deze informatie en informatie uit eerdere onderzoeken gebruikt worden bij nieuwe onderzoeken. Daarnaast zijn er steeds meer computersimulaties die veel kunnen voorspellen. Door informatie uit verschillende bronnen te verzamelen kunnen modellen worden opgesteld waardoor bepaalde dierproeven niet meer nodig zijn. Ook is het belangrijk dat bestaande kennis zo veel mogelijk gedeeld wordt en dat ook de uitkomsten van dierproeven met negatieve resultaten gepubliceerd worden.

Het gebruik van dode dieren

In sommige gevallen kunnen dierproeven ook op dode dieren uitgevoerd worden. Soms gebeurt dat al want er worden ook proefdieren gefokt en gedood zodat lichaamsdelen voor experimenten gebruikt kunnen worden. Een beter alternatief is om dieren te gebruiken die al dood zijn. Vroeger werden er bijvoorbeeld veel stoffen getest door ze op de ogen van konijnen te smeren. Tegenwoordig worden daar in Nederland vaak ogen van geslachte kippen voor gebruikt. Dit werkt net zo goed en zo hoeft er geen levend dier voor te lijden. Uiteraard is het gebruik van geslachte dieren ook niet ideaal, zeker niet wanneer er in de toekomst hopelijk geen dieren meer geslacht worden. Toch kan dit op de korte termijn een hoop leed en dierenlevens besparen en zou dit in de toekomst mogelijk gedaan kunnen worden op bijvoorbeeld dieren die een natuurlijke dood zijn gestorven.

Andere oplossingen

Naast het overgaan op nieuwe technologieën zijn er ook andere manieren om het aantal dierproeven te verminderen. Het onderzoek van het Rathenau Instituut naar alternatieven voor dierproeven stelt bijvoorbeeld ook de 3B’s voor. Deze zijn: Betere wetenschap, Betere antwoorden op maatschappelijke vragen en Betere regelgeving. Die eerste twee gaan vooral over het stellen van ander soort vragen en op een nieuwe manier naar gezondheid kijken. Daarnaast speelt regelgeving ook een belangrijke rol omdat nu soms nog wettelijk verplicht is om bepaalde stoffen op dieren te testen. Daarnaast duurt het nu jaren voordat alternatieven wettelijk zijn goedgekeurd. Door dit proces te versnellen, kunnen dierproeven ook sneller uitgefaseerd worden.

Daarnaast is het van belang dat alternatieven aangemoedigd worden. Niet alleen door onderzoek te blijven doen naar nieuwe alternatieven, maar ook door de bestaande alternatieven zo veel mogelijk te gebruiken. Hiervoor is het ook nodig om onderzoekers, die vaak jaren of decennia lang gewend zijn met dierproeven te werken, te overtuigen van het belang van alternatieven en hen aan te moedigen om mee te gaan met deze verandering.

Eerdere artikelen in deze serie

• 1. Waar worden de dieren voor gebruikt?
• 2. De regels
• 3. Welke dieren?
• 4. Problemen

Bronnen

Animal Rights

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/dierproeven/regels-dierproeven 

https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ%3AL%3A2010%3A276%3A0033%3A0079%3ANL%3APDF

https://www.stichtinginformatiedierproeven.nl/  

https://newscientist.nl/nieuws/kunstmatig-muizenembryo-stamcellen-zonder-eicel/  

https://newscientist.nl/nieuws/keuzeproces-stamcellen-in-kaart-gebracht/  

https://www.ukrant.nl/magazine/de-toekomst-is-er-al/  

https://ec.europa.eu/jrc/en/science-updates?f%5B0%5D=sm_field_related_topics%3Anode%3A113053  

https://www.stichtinginformatiedierproeven.nl/wp-content/uploads/Brochure-SID-2017.pdf  

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/jaarverslagen/2018/02/01/jaarverslag-nvwa-zo-doende-2016  

https://orip.nih.gov/comparative-medicine/programs/vertebrate-models#chimpanzee  

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3731199/  

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3485288/  

https://www.ad.nl/binnenland/het-is-hier-geen-slachthuis~aa883ba4/  

https://www.rathenau.nl/nl/kennis-voor-beleid/van-aap-naar-beter  

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/12/15/advies-transitie-naar-proefdiervrij-onderzoek  

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32336-56.html  

https://www.knaw.nl/nl/thematisch/de-nederlandse-wetenschapsagenda/leven-en-chemie/kunnen-we-organen-nabootsen-op-een-chip  

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/een-lever-nagebouwd-in-een-chip/  

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/veiligheid-voor-de-huid-zonder-dierenleed/  

https://politiek.tpo.nl/2014/05/30/haagse-grabbelton-defensie-loog-tegen-peta-over-dierproeven/  

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/defensie-test-gifgas-voor-defensieve-doeleinden-~bfbbb68e/  

https://speakingofresearch.com/facts/uk-statistics/  

Veel ongebruikte dieren

Helaas worden er bij dierproeven veel dierenlevens onnodig verspild. Vaak worden er veel meer dieren gefokt dan nodig zijn voor dierproeven. Dit is omdat er altijd extra dieren beschikbaar moeten zijn voor experimenten. Deze moeten na enige tijd gedood worden wanneer duidelijk is dat ze niet voor experimenten gebruikt gaan worden, want er komen steeds meer nieuw gefokte dieren bij en het is wettelijk verplicht om dierenleed zoveel mogelijk te beperken. Daardoor is het ook verplicht om dieren die niet gebruikt gaan worden als het ware uit hun lijden te verlossen.

Daarnaast zijn er voor onderzoeken vaak bepaalde eisen aan dieren, waardoor de gefokte dieren die daar niet aan voldoen onnodig zijn. Bij sommige onderzoeken zijn bijvoorbeeld alleen vrouwelijke dieren nodig, waardoor de helft van de gefokte dieren (alle mannetjes) eigenlijk een bijproduct zijn. Deze ongewenste bijproducten van het fokken worden vrij snel na hun geboorte gedood. Dit is ook weer omdat dieren die niet gebruikt gaan worden voor dierproeven niet onnodig mogen lijden en dus verplicht gedood moeten worden. In Nederland worden er elk jaar rond de half miljoen ongebruikte proefdieren gedood (naast de half miljoen die dus wel voor experimenten gebruikt worden).

Te weinig gebruik van alternatieven

Helaas worden alternatieven nog lang niet altijd gebruikt terwijl dat wel mogelijk is. Dit heeft vaak te maken met geld en de houding van onderzoekers. De meeste onderzoekers zijn jaren getraind in het doen van dierproeven en hebben daarna ook al jaren zelf onderzoek gedaan op die manier. Veel ervan zien geen probleem met het gebruik van dieren en staan niet open voor het overgaan op alternatieven. Deze weerstand uit de sector zelf zorgt ervoor dat alternatieven regelmatig niet gebruikt worden wanneer die er al wel zijn. Daarnaast speelt geld ook een rol. Alternatieven kunnen soms een stuk duurder zijn of er is eerst een investering voor nodig. Medewerkers moeten leren hoe de alternatieven werken of er moeten speciale nieuwe faciliteiten komen om met de alternatieven te werken en/of om ze te maken. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat het overgaan op nieuwe alternatieven vaak lang kan duren.

Inefficiënte regelgeving en samenwerking

Het aantal dierproeven zou al een stuk verminderd kunnen worden als landen beter met elkaar samen zouden werken. Nu worden nieuwe geneesmiddelen en nieuwe producten/ingrediënten van producten in veel verschillende landen apart getest. Tegenwoordig wordt het voor Nederland op Europees niveau getest, maar veel andere landen hebben in hun regelgeving staan dat het verplicht is dat dingen in hun eigen land getest worden. Hierdoor worden veel producten (medicijnen, schoonmaakmiddelen etc) in veel verschillende landen getest waarbij elke keer een grote groep dieren nodig is. Het zou al een hoop schelen als er wereldwijd afspraken gemaakt zouden worden over dierproeven waardoor elk product niet in elk land afzonderlijk op dieren getest hoeft te worden.

Onderzoek is vaak niet nuttig voor mensen

Voor onderzoek rond een bepaald thema of aandoening worden verschillende diersoorten gebruikt. De vertaalslag naar de menselijke situatie blijft een probleem. Hierdoor is naast de handel in klassieke proefdieren een uitgebreide fokindustrie ontstaan die zich richt op het ontwikkelen van genetisch gemanipuleerde diermodellen. Het DNA van proefdieren wordt gemanipuleerd, waardoor ze in hoge mate gevoelig worden voor specifieke ziekteverschijnselen die ze van nature niet – of in mindere mate –ontwikkelen.

Andere artikelen in deze serie

• 1. Waar worden dieren voor gebruikt?
• 2. De regels
• 3. Welke dieren?
• 5. Zijn er alternatieven?

Bronnen

Animal Rights

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/dierproeven/regels-dierproeven 

https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ%3AL%3A2010%3A276%3A0033%3A0079%3ANL%3APDF

https://www.stichtinginformatiedierproeven.nl/  

https://newscientist.nl/nieuws/kunstmatig-muizenembryo-stamcellen-zonder-eicel/  

https://newscientist.nl/nieuws/keuzeproces-stamcellen-in-kaart-gebracht/  

https://www.ukrant.nl/magazine/de-toekomst-is-er-al/  

https://ec.europa.eu/jrc/en/science-updates?f%5B0%5D=sm_field_related_topics%3Anode%3A113053  

https://www.stichtinginformatiedierproeven.nl/wp-content/uploads/Brochure-SID-2017.pdf  

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/jaarverslagen/2018/02/01/jaarverslag-nvwa-zo-doende-2016  

https://orip.nih.gov/comparative-medicine/programs/vertebrate-models#chimpanzee  

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3731199/  

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3485288/  

https://www.ad.nl/binnenland/het-is-hier-geen-slachthuis~aa883ba4/  

https://www.rathenau.nl/nl/kennis-voor-beleid/van-aap-naar-beter  

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/12/15/advies-transitie-naar-proefdiervrij-onderzoek  

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32336-56.html  

https://www.knaw.nl/nl/thematisch/de-nederlandse-wetenschapsagenda/leven-en-chemie/kunnen-we-organen-nabootsen-op-een-chip  

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/een-lever-nagebouwd-in-een-chip/  

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/veiligheid-voor-de-huid-zonder-dierenleed/  

https://politiek.tpo.nl/2014/05/30/haagse-grabbelton-defensie-loog-tegen-peta-over-dierproeven/  

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/defensie-test-gifgas-voor-defensieve-doeleinden-~bfbbb68e/  

https://speakingofresearch.com/facts/uk-statistics/  

Proeven op mensapen zijn in de EU verboden. Ook zijn proeven op bedreigde en beschermde diersoorten verboden, tenzij dit echt noodzakelijk is en een test niet op andere dieren uitgevoerd kan worden.

Gewervelde dieren

De wetten met betrekking tot proefdieren gelden alleen voor gewervelde dieren zoals zoogdieren, reptielen, amfibieën, vogels en vissen. Ongewervelde dieren (met uitzondering van koppotigen zoals inktvissen) vallen niet onder deze wetten. In de richtlijnen van de EU staat namelijk: “Naast gewervelde dieren, waaronder rondbekken, moeten ook koppotigen binnen de werkingssfeer van deze richtlijn worden gebracht, aangezien er wetenschappelijke aanwijzingen zijn dat zij pijn, lijden, angst en blijvende schade kunnen ondervinden.”

Ongewervelde dieren zoals slakken, wormen en insecten worden wel gebruikt in dierproeven, maar deze dieren zijn daarbij dus niet wettelijk beschermd en bij deze dierproeven hoeft men zich dus niet aan de wettelijke regels te houden die gelden voor gewervelde dieren. Deze dieren worden dan ook niet meegenomen in de telling van het aantal proefdieren.

Ongeboren foetussen

Andere dieren die niet meegenomen worden in de telling en die niet vallen onder de dierproefwetten zijn ongeboren foetussen. Wanneer deze uiteindelijk wel geboren worden, vallen deze dieren wel onder de wet. Foetussen die voor hun geboorte gedood gaan, vallen niet onder de wet. Dit maakt foetussen geschikt voor onderzoeken die niet zijn toegestaan onder dierproefwetten, zoals genetische modificatie. Zo wordt er bijvoorbeeld geëxperimenteerd met kippenfoetussen die door middel van genetische modificatie meer een soort Frankensteinachtige wezens zijn geworden. Zolang deze foetussen voor hun geboorte gedood worden en dus nooit verder ontwikkelen dan een foetus, is dit toegestaan.

Muizen en ratten

Muizen en ratten zijn de meest gebruikte proefdieren, zowel in Nederland als wereldwijd. Zeventig procent van alle dierproeven in Nederland vindt plaats met deze dieren. Inmiddels zijn er bij proefdierfokkerijen honderden verschillende soorten muizen en ratten te vinden, waaronder genetisch gemodificeerde soorten. Deze dieren worden het meest gebruikt voor toxiciteits- en veiligheidstesten en om antistoffen te produceren. Daarnaast worden ze (samen met andere diersoorten ter vergelijking) gebruikt voor vrijwel alle soorten wetenschappelijk onderzoek met proefdieren.

Allerlei ziektes en aandoeningen worden er bij muizen en ratten gecreëerd, van kanker, longaandoeningen, Parkinson en bloedvergiftiging, tot verslaving, autisme, gebroken botten en brandwonden. Ook psychische aandoeningen worden het meest bij muizen en ratten onderzocht. Dieren worden geïsoleerd, getraumatiseerd, bang gemaakt, uit hun slaap gehouden of uitgehongerd om ze in een bepaalde psychische staat te krijgen. Daarna wordt hun gedrag en reactie op bepaalde stimuli geobserveerd, soms in combinatie met herseninformatie verkregen door geïmplementeerde elektroden.

Apen

Proeven op mensapen worden alleen buiten de EU nog gedaan, bijvoorbeeld in de VS. In Europa worden er elk jaar nog wel zo’n tienduizend andere apen gebruikt voor dierproeven, waaronder een paar honderd in Nederland. 67% van de apen in Europa wordt gebruikt voor toxiciteits-en veiligheidstesten voor farmaceutische producten. Er wordt dan getest of of bepaalde stoffen bijvoorbeeld psychoactieve eigenschappen hebben, invloed hebben op de bloedstolling of schadelijk zijn voor zwangere vrouwen. 33% van de apen wordt gebruikt voor andere onderzoeken om bijvoorbeeld meer te leren over de werking van het lichaam zoals bij hersenonderzoek of naar bepaalde ziektes. Volgens de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen is niet uit te sluiten dat deze apen (deels) uit het wild gevangen zijn en verzoekt dierproefcentra daarom al jaren om niet bij deze handelaren apen te kopen.

In Nederland worden apen gebruikt bij onderzoeken in het Nederlandse Herseninstituut in Rotterdam, het Biomedical Primate Research Center in Rijswijk en het Erasmus MC in Rotterdam. Daarnaast is er in Tilburg nog een handelaar die apen importeert, vooral uit China, en verkoopt aan dierproefcentra in Nederland en omliggende landen.

Waterrestrictiemethode

Bij het Nederlands Herseninstituut ondergaan apen een operatie om elektroden te implementeren in hun hersenen. Daarna worden ze vastgebonden in een stoel en wordt hun hersenactiviteit gemeten terwijl ze gedwongen worden naar allerlei beelden te kijken. Om ervoor te zorgen dat de apen meewerken wordt gebruikt gemaakt van waterrestrictie. De apen krijgen voor de experimenten nauwelijks water en worden tijdens het experiment steeds beloond met een druppel water wanneer ze goed meewerken. Dit is een veelgebruikte methode bij dierproeven met apen. Na de experimenten worden de apen gedood.

Bij het BPRC in Rijswijk worden op elk moment rond de 1500 apen gehouden. Deze worden vooral gehouden voor de fok en het BPRC fokt ook apen voor andere proefdiercentra in binnen- en buitenland. Daarnaast doen ze ook zelf experimenten. In 2017 werden er bijvoorbeeld 317 apen gebruikt in dierproeven. In het Erasmus MC worden apen en andere dieren gebruikt voor onderzoek naar virussen. De apen krijgen daarbij een temperatuursensor geïmplementeerd in hun buik. Daarna worden ze in een isoleerruimte gehouden en daar besmet met een schadelijk virus. Daarna worden de apen in de gaten gehouden en wordt regelmatig hun bloed en longfunctie gecheckt. Na een paar dagen of weken worden de apen gedood en hun lichaam verder onderzocht.

Knaagdieren

Veel knaagdieren worden gebruikt voor dierproeven, vooral konijnen, maar ook bijvoorbeeld cavia’s en hamsters. Deze dieren worden vooral gebruikt voor toxiciteits- en veiligheidstesten. Omdat konijnen zich snel voortplanten, worden ze vaak ook gebruikt om de invloed op zwangere konijnen en hun jongen te testen. Daarnaast worden ze ook gebruikt voor het maken van antistoffen. Konijnen krijgen dan ziekteverwekkers toegediend en de antistoffen die het lichaam dan aanmaakt worden vervolgens via het bloed verzameld en gebruikt voor het maken van geneesmiddelen. Hamsters worden gebruikt voor onderzoek naar allerlei ziektes, waaronder aderverkalking en cholesterolproblemen. De hamsters worden hiervoor op een ongezond dieet gezet en vervolgens na een paar weken gedood om de vervette ingewanden te kunnen onderzoeken. Daarbij worden ook controledieren gebruikt die een normaal dieet krijgen, maar die gedood worden om ze te kunnen vergelijken met de hamsters op het ongezonde dieet.  

Honden

Honden worden ook in Nederland en in andere landen gebruikt bij dierproeven. Dit kan zijn bij toxiciteits- en veiligheidstesten en maar ook voor onderzoek naar bepaalde aandoeningen. Vooral bij onderzoek naar hart- en vaatziekten zijn honden populair. Vaak moeten de honden operaties ondergaan om hartziektes te creëren door bijvoorbeeld aders dicht te binden of om pacemakers te implementeren om de hartslag te beïnvloeden.

Katten

Ook katten worden gebruikt voor dierproeven. Vaak gebeurt dit vooral bij onderzoek naar het locomotorisch stelsel en naar het gehoor- en gezichtsvermogen. Met operaties wordt bijvoorbeeld de ruggengraat beschadigd om te kijken hoe dit de werking van de ledematen beïnvloed. Bij andere studies worden bijvoorbeeld de ogen of oren beschadigd of worden kittens vanaf de geboorte geblinddoekt om te kijken wat voor effect dit heeft in de hersenen. Aan het einde van het onderzoek worden de katten gedood om de hersenen verder te kunnen bestuderen.

Landbouwdieren

Landbouwdieren zoals koeien, paarden, pluimvee, varkens, schapen en geiten worden gebruikt voor allerlei onderzoeken. Een deel van die onderzoeken gaan om het verhogen van de productie van dierlijke producten. Bijvoorbeeld door onderzoek te doen naar ziektes die bij deze dieren in veehouderijen veel voorkomen of door te onderzoeken wat het effect is van bepaalde supplementen, andere voeding of naar de invloed van bepaalde genen die de productie zouden kunnen verhogen.

Productie van antistoffen

Ook worden deze dieren gebruikt bij andere onderzoeken. Geiten worden bijvoorbeeld veel gebruikt voor de productie van antistoffen. Ook worden ze gebruikt bij het onderzoeken van allerlei aandoeningen, waaronder gewrichtsproblemen. Hierbij wordt bijvoorbeeld kraakbeen in gewrichten beschadigd om ervoor te zorgen dat geiten osteoartritis ontwikkelen om ze vervolgens te doden en deze aandoeningen verder te bestuderen. Schapen worden ook bij dit soort onderzoeken gebruikt en verder ook bij onderzoeken naar hart- en vaatziekten en bloedvergiftiging. Bij onderzoek naar bloedvergiftiging worden uitwerpselen in de buikholte gespoten om een ernstige ontsteking te creëren, waarna het lichaam langzaam stopt met functioneren omdat er niet voldoende bloedtoevoer is.

Onderzoek naar hart- en vaatziekten

Varkens worden vooral gebruikt bij onderzoek naar hart- en vaatziektes en bij het testen van medische hulpmiddelen zoals hartkleppen. Ook worden varkens veel gebruikt bij experimenten met xenotransplantatie, waarbij organen of weefsel naar andere dieren getransplanteerd wordt. Tegenwoordig wordt er soms ook gebruik gemaakt van genetische manipulatie om varkens hier nog geschikter voor te maken. Tot op heden is er met xenotransplantatie nog geen succes behaald, omdat het lichaam het materiaal van het andere diersoort afstoot, maar onderzoekers blijven hiermee experimenteren. De ontvangers van het donormateriaal uit varkens zijn vaak apen.

Minivarkens voor dierproeven

Daarnaast worden er ook minivarkens gebruikt voor onderzoek. Minivarkens werden in de jaren ‘60 speciaal ontwikkeld voor dierproeven. Verschillende varkensrassen werden gekruist om een klein varken te creëren, omdat deze varkens minder ruimte innemen en zo dus goedkoper en praktischer zijn. Minivarkens worden vooral veel gebruikt bij toxiciteits- en veiligheidstesten en bij universitaire dierproefcentra en ook bij onderzoek naar ziektes en aandoeningen.

Naast de bovengenoemde dieren worden er nog veel meer diersoorten gebruikt bij dierproeven, waaronder lama’s, fretten en andere zoogdieren, en allerlei soorten vissen en vogels

Andere artikelen in deze serie

• 1. Waar worden dieren voor gebruikt?
• 2. De regels
• 4. Problemen
• 5. Zijn er alternatieven?

Bronnen

Animal Rights

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/dierproeven/regels-dierproeven  

https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ%3AL%3A2010%3A276%3A0033%3A0079%3ANL%3APDF

https://www.stichtinginformatiedierproeven.nl/  

https://newscientist.nl/nieuws/kunstmatig-muizenembryo-stamcellen-zonder-eicel/  

https://newscientist.nl/nieuws/keuzeproces-stamcellen-in-kaart-gebracht/  

https://www.ukrant.nl/magazine/de-toekomst-is-er-al/  

https://ec.europa.eu/jrc/en/science-updates?f%5B0%5D=sm_field_related_topics%3Anode%3A113053  

https://www.stichtinginformatiedierproeven.nl/wp-content/uploads/Brochure-SID-2017.pdf  

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/jaarverslagen/2018/02/01/jaarverslag-nvwa-zo-doende-2016  

https://orip.nih.gov/comparative-medicine/programs/vertebrate-models#chimpanzee  

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3731199/  

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3485288/  

https://www.ad.nl/binnenland/het-is-hier-geen-slachthuis~aa883ba4/  

https://www.rathenau.nl/nl/kennis-voor-beleid/van-aap-naar-beter  

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/12/15/advies-transitie-naar-proefdiervrij-onderzoek  

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32336-56.html  

https://www.knaw.nl/nl/thematisch/de-nederlandse-wetenschapsagenda/leven-en-chemie/kunnen-we-organen-nabootsen-op-een-chip  

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/een-lever-nagebouwd-in-een-chip/  

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/veiligheid-voor-de-huid-zonder-dierenleed/  

https://politiek.tpo.nl/2014/05/30/haagse-grabbelton-defensie-loog-tegen-peta-over-dierproeven/  

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/defensie-test-gifgas-voor-defensieve-doeleinden-~bfbbb68e/  

https://speakingofresearch.com/facts/uk-statistics/