Voor het maken van kleding worden vaak dierlijke materialen gebruikt. Denk aan materialen als bont, wol, leer en zijde. Als vegan wil je het gebruik van deze materialen natuurlijk voorkomen. Waar let je op bij het kopen van kleding? En wat doe je met de spullen die je nog hebt? In deze blog een aantal tips!

Uitmesten die kast!

Grote kans dat wanneer je ervoor gekozen hebt om vegan te worden, er nog dingen in je kast liggen die van dierlijke materialen zijn gemaakt. Een leren tas die je al jaren gebruikt, oude laarsjes die er nog prima uit zien of een wollen trui gekregen van opa en oma. Als je je er niet prettig bij voelt om deze spullen te blijven gebruiken, kun je ervoor kiezen om ze te verkopen, weg te geven of te recyclen. Sommige mensen kiezen er ook voor om de spullen die ze nog hebben, op te dragen.

Toen ik besloot om vegan te worden, heb ik mijn kast eens goed uitgezocht. De spullen die er nog goed uitzagen heb ik verkocht op Marktplaats, andere spullen heb ik aan vrienden gegeven, en er bleef nog één versleten paar leren schoenen over waarvan ik besloten heb ze op te dragen. Het voordeel van deze spullen niet zomaar weg te gooien, is dat je er iemand anders misschien blij mee kunt maken en dat diegene dan zelf geen nieuwe versie hiervan zal kopen. Op die manier geeft diegene een keer minder geld uit aan het productieproces dat veel leed met zich meebrengt. Daarnaast ben ik van mening dat het zonde is om goede spullen zomaar weg te gooien. Volg hierin vooral je eigen gevoel.

Check de labels

Voor het maken van veel kledingstukken worden dierlijke materialen gebruikt. Wanneer je nieuwe kleding nodig hebt dan wil je dit natuurlijk voorkomen. Menig winkelverkoper zal je vreemd aankijken als je zegt dat je een vegan kledingstuk zoekt. Maar gelukkig kun je dit goed zelf achterhalen door het label met materiaalsoorten binnen in de kleding te bekijken. Hierop staan de materiaalsoorten die gebruikt zijn om het product te maken. Hieronder een aantal materialen die niet vegan zijn. Met onderstaand lijstje in je hoofd weet je of een kledingstuk wel of niet vegan is. Twijfel over een materiaalsoort? Google is je beste vriend!

• Leer
• Dons
• Vilt
• Veren
• Bont
• Wol
• Zijde
• Suède

Daarnaast zijn sommige schoenen gemaakt met dierlijke lijm en wordt op t-shirts soms dierlijke inkt gebruikt. Hier kun je alleen achter komen door contact op te nemen met de producent of even Googlen of in vegan Facebookgroepen te kijken of iemand anders dit al nagevraagd heeft, want dit staat niet op het label aangegeven.

Online vegan shopping

Er bestaan tegenwoordig heel veel fijne webshops waar je als vegan terecht kunt voor kleding. Steeds vaker kun je filteren op materiaalsoorten of is er zelfs een gesorteerde pagina met vegan items! Makkelijk en overzichtelijk. Dubbel zo fijn is dat je dan echt iets kunt kiezen wat je mooi vindt, want je weet zeker dat het vegan is!

Een aantal tips van webshops waar je als vegan goed terecht kunt:

• Wolf and Storm
• Shop like you give a damn
• TOMS let op, niet alle schoenen van TOMS zijn vegan. Op de website is duidelijk aangegeven welke dat wel zijn.
• Project CECE gebruik het speciale filter voor vegan kleding en accessoires

Dierlijke materialen

Er zijn een aantal dierlijke materialen die gebruikt worden voor kleding, schoenen en accessoires: leer, bont, wol, dons en zijde. Ook worden er voor accessoires soms veren gebruikt ter decoratie. In dit artikel kun je hier meer over lezen. Als vegan lees je dus ook bij het kopen van kleding en schoenen de labels van producten, net als in de supermarkt 😉

Op de labels in kledingstukken (waar ook de wasvoorschriften op staan) staat vermeld van welke materialen het product gemaakt is. Bij schoenen staat dit meestal op een label aan de binnenkant van de schoen aangegeven in logo’s. Bij online shoppen staat in de productomschrijving de materialen van het product vermeld. Bij schoenen ligt het net wat ingewikkelder omdat er ook lijm gebruikt kan zijn die dierlijke ingrediënten bevat. Bij schoenen kijk je of er leer, wol of bont gebruikt is om te checken of de schoenen vegan zijn. Wil je zeker weten dat de lijm ook vegan is, dan kun je ervoor kiezen om enkel bij vegan merken te kopen of om zelf het merk van de schoenen te benaderen om te vragen of de lijm plantaardig is. Ook kun je in vegan Facebookgroepen informatie vinden over welke merken vegan schoenen hebben.

Duurzaamheid

Wist je dat de mode-industrie één van de meest vervuilende industrieën is? Jaarlijks worden er 150 miljard nieuwe kledingstukken geproduceerd, waarvan heel veel maar kort worden gedragen en snel weer weggegooid. Veel veganisten letten daarom niet alleen op dierlijke materialen in kleding, maar ook op duurzaamheid. Dit kun je doen door enkel van eerlijke en duurzame merken te kopen, maar ook door niet onnodig veel nieuwe kleding te kopen of te kiezen voor tweedehands. Er wordt heel veel leuke kleding tweedehands aangeboden in tweedehandswinkels en online. Tweedehands kopen en kleding afdragen is beter voor het milieu dan veel nieuwe producten kopen en snel weer vervangen. Ook kun je letten op materialen door bijvoorbeeld te kiezen voor biologisch katoen in plaats van gewoon katoen en door te kiezen voor stoffen van goede kwaliteit zodat je kledingstukken langer meegaan.

Wat doe je met je niet-vegan producten?

Wanneer je besluit om voor een vegan leefstijl te gaan, heb je waarschijnlijk nog een aantal producten in huis die niet plantaardig zijn. Misschien heb je nog leren schoenen of een warme wollen jas. Wat doe je hiermee? Veel vegans kiezen ervoor om deze producten te gebruiken en te dragen tot ze op zijn. Goede producten weggooien is niet duurzaam en daarnaast kost het vinden van fijne vervangers vaak tijd en geld. Alles in één keer vervangen is daarom vaak niet haalbaar. Het opgebruiken van producten is een duurzame keuze en zodra een product op of versleten is, kun je het vervangen door een vegan variant. Voel je je er niet meer goed bij om dierlijke producten te dragen? Dan kun je ze weggeven of bijvoorbeeld doneren aan een kledingbank.

Mijn favoriete adresjes voor vegan kleding

Vegan kleding heeft vaak nog steeds een beetje een geitenwollensokken imago. Onterecht, want vegans dragen geen wol en vegan kleding kan net zo mooi, chique, stoer en fashionable zijn als niet-vegan kleding. Zo zijn er een aantal fysieke winkels met enkel vegan producten. Mijn favoriete webshops voor vegan kleding en accessoires zijn Wolf and Storm, Shop Like You Give a Damn en Vega-Life. Tweedehands vegan kleding koop ik graag online via United Wardrobe en unieke handgemaakte vegan producten en accessoires koop ik graag bij Etsy. Dit zijn mijn favoriete adresjes, maar eigenlijk hebben de meeste winkels vrij veel vegan kleding, dus kijk vooral ook eens in je eigen favoriete winkels rond. Ook bij bekende ketens zoals H&M is vaak veel vegan kleding te vinden.

Vegan apps

De volgende vegan apps worden allemaal benoemd in de video:

1. Nike run club (gratis)
2. Fitbit (gratis)
3. Cronometer (gratis)
4. Vegsafe (gratis)
5. Too good to go (gratis)
6. Eerlijk winkelen (gratis)
7. Happy Cow (3,99 dollar)
8. United wardrobe (gratis)
9. Vegan amino (gratis)

Een hele rits dus. In de video legt Jetske per app uit waarvoor ze het gebruikt en hoe vaak ze dit gebruikt. Het zijn apps voor duurzaamheid, veganisme maar dus ook sport. Aan de hand van deze apps probeert Jetske zo duurzaam mogelijk te leven.

Duurzaamheid

Want dat is voor haar het allerbelangrijkste. Voor Jetske begon veganisme vanuit duurzaamheid. Ze was bewust bezig met het kopen van kleding en waar dit vandaan kwam tot ze besloot dat als ze echt duurzaam wilde leven, ze beter vegan kon gaan eten. Een van haar favoriete duurzame apps is dan ook de Eerlijk winkelen app. In deze app vind je allerlei winkels per plaats die biologisch of duurzaam zijn. Super handig! Ze past dit dan ook zeker toe als ze in een onbekendere plaats een dagje weg is.

https://youtu.be/qUIjXiJaAJY

Leefomstandigheden

Meestal worden wilde diersoorten gehouden voor bont, die zich niet kunnen aanpassen aan gevangenschap en vaak ook nog eens onder erbarmelijke omstandigheden worden gehouden. De dieren zitten in krappe draadstalen kooien totdat het tijd is om gedood te worden door vergassing of (anale) elektrocutie.

Vaak is er sprake van ernstige gezondheids- en welzijnsproblemen, waaronder onbehandelde infecties en wonden, missende of misvormde ledematen, kannibalisme, dode dieren die tussen de levende dieren blijven liggen en gebrek aan (schoon) drinkwater. Vaak tonen dieren in bontfokkerijen ook angstig en stereotiep gedrag omdat ze in kleine kooitjes gehouden worden en geen natuurlijk gedrag kunnen vertonen.

Ook aan de methodes om deze dieren te doden, kleven grote welzijnsbezwaren. Het vergassen duurt vaak erg lang waardoor dieren lang lijden en het is erg pijnlijk. Elektrocutie is lastig om goed te doen, brengt veel risico’s met zich mee en kan voor veel pijn zorgen wanneer het niet helemaal goed gedaan wordt. Daarom is deze methode in bijvoorbeeld New York al verboden.

Is de bontfokkerij niet verboden?

Gelukkig is het houden van dieren voor bont in een aantal landen al verboden, waaronder Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk. In sommige andere Europese landen is er een bontfokkerijverbod lopende, waarbij nog een uitloopperiode gaande is waarin bontfokkerijen langzaam af mogen bouwen. In andere landen zoals Duitsland worden de welzijnsregels steeds strenger waardoor het aantal bontfokkerijen ook langzaam afneemt. Helaas is bont uit het buitenland nog wel gewoon te koop in de hele EU.

Het bont van nertsen

De Amerikaanse nerts wordt op grote schaal gefokt voor zijn vacht. Ze worden gehouden in krappe, kale kooitjes en krijgen slachtafval als voedsel. Vaak vertonen ze angstig en stereotiep gedrag. Nertsen worden gedood door vergassing. Undercoverbeelden van Animal Rights lieten zien dat nertsen hierbij vaak hardhandig aan hun staart getrokken worden en in de gaskist gesmeten worden. Daarnaast lieten beelden ook zien dat het vrij lang duurt voordat nertsen dood zijn, waardoor ze lang lijden in de gaskist.

Vanaf 1 januari 2024 zou het in Nederland verboden worden om nertsen te fokken voor bont. Anno 2020 zijn alle overgebleven nertsen in nertsenfokkerijen gedood door de vele Covid-19 besmettingen die daar voorkwamen.

Konijnenbont

Het konijn is het dier wat het meest gehouden wordt voor bont. In totaal worden er elk jaar meer dan één miljard konijnen gedood voor bont over de hele wereld. Vaak wordt konijnenbont gebruikt in goedkopere kledingstukken omdat het goedkoper is dan bont van bijvoorbeeld nertsen of vossen.

Konijnenbont is geen bijproduct

Vaak wordt gedacht dat konijnenbont niet zo erg is omdat het een bijproduct is van de vleesproductie. Helaas is dat niet waar. Er worden inderdaad miljoenen konijnen gehouden voor vlees (alleen al in de EU 340 miljoen konijnen per jaar), maar dat is een ander soort konijn. Vleeskonijnen worden gefokt om snel veel vlees op te leveren en worden op vrij jonge leeftijd geslacht wanneer hun vacht nog niet goed ontwikkeld is. Het bont van vleeskonijnen wordt dus niet gebruikt in de bontindustrie.

Er worden speciaal één miljard konijnen gefokt puur en alleen voor bont en dat zijn vaak rassen die bekend staan om hun mooie vacht. Deze konijnen worden ouder, vaak ongeveer een half jaar oud i.p.v. 10 tot 12 weken bij vleeskonijnen. Het vlees van konijnen in de bontindustrie wordt nauwelijks gegeten omdat het vlees minder lekker is dan dat van vleeskonijnen.

Vleeskonijnen, bontkonijnen en angorakonijnen

Naast vleeskonijnen en bontkonijnen worden er ook konijnen gefokt voor angorawol. Deze wol komt van angorakonijnen, die bijzonder lange haren hebben. Angorakonijnen zijn ontstaan doordat mensen konijnen zijn gaan fokken op steeds langer haar en kunnen in het wild niet overleven. Angorawol wordt veel gebruikt in de kledingindustrie en wordt vooral geproduceerd in China. Eigenlijk worden alleen de vrouwtjes gebruikt voor de wol, omdat de mannetjes minder wol produceren. De mannetjes worden daarom kort na de geboorte gedood.

Voor het verkrijgen van angorawol hoeven de konijnen niet gedood te worden, maar hun lot is wellicht nog gruwelijker dan dat van bontkonijnen. Meestal worden de konijnen kaalgeplukt, waarbij de haren letterlijk uit hun lichaam getrokken worden. Dit wordt elke 3 maanden gedaan voor 2 tot 5 jaar, totdat de konijnen naar de slacht gaan. Bij het uittrekken van de haren schreeuwen de konijnen van de pijn en het ziet er ook afschuwelijk uit.

Een vreselijk leven voor wasbeerhonden

Wasbeerhonden zijn iets groter dan wasberen en leven in het wild in bossen bij water. De vacht van deze dieren wordt vooral vaak gebruikt voor het maken van bontkragen. Wasbeerhonden worden voornamelijk in Scandinavië en Azië gefokt voor bont. Zowel bij fokkerijen in Europa als uit Azië is bekend dat de wasbeerhonden een afschuwelijk bestaan hebben. Bij Finse fokkerijen is meerdere keren naar buiten gekomen dat de wasbeerhonden ledematen misten en ernstige geïnfecteerde wonden hadden. In China zijn er filmpjes gemaakt van wasbeerhonden die levend gevild werden.

Honden en katten en hun bont

Elk jaar worden er rond de twee miljoen honden en katten gedood voor bont, vooral in China. Deze dieren worden vaak gehouden in kleine, draadgazen kooien onder erbarmelijke omstandigheden. Ondanks dat dit niet is toegestaan, zijn er meerdere keren filmpjes naar buiten gekomen waarin honden en katten levend gevild werden.

Europees importverbod

In Europa is er sinds 2008 een importverbod op bont van honden en katten. Je zou daarom misschien denken dat er hier geen honden- en kattenbont verkocht wordt, maar helaas is dat niet zo. De import van bont van honden en katten die niet voor bont gedood zijn, is wel toegestaan (dus bijvoorbeeld honden en katten die voor hun vlees gedood zijn). Daarnaast is het vrijwel onmogelijk om de import van honden- en kattenbont te stoppen. De douane kan namelijk met het blote oog niet zien of bont van een hond of kat afkomstig is, of van een ander dier. Er wordt wel onderzoek gedaan met microscoop of DNA onderzoek bij bont wat er verdacht uitziet, maar niet al het bont wat geïmporteerd wordt, kan zo onderzocht worden.

Je weet niet of het van een hond, kat of ander dier is

Daarnaast gebeurt het vaak dat honden- en kattenbont in Europa verkocht wordt zonder label óf met een fout label waarop staat dat het bont van een ander dier afkomstig is. Het gebeurt zelfs regelmatig dat honden- en kattenbont met een label ‘nepbont’ verkocht wordt. Hierdoor is het erg lastig om de verkoop van honden- en kattenbont in Europa helemaal te voorkomen.

Het is ook interessant dat het importeren van hondenleer wél is toegestaan. Het is niet bekend in welke producten dit gebruikt wordt en op het label hoeft niet te staan van welk dier leer afkomstig is. Daardoor kunnen alle leren spullen in Nederland in theorie van hondenleer gemaakt zijn en alleen met een DNA-test is aan te tonen of dit het geval is. Hondenleer wordt regelmatig gebruikt voor het maken van handschoenen en voor stukken leer op kleding of voor accessoires.

Coyotes en hun bontjas

Coyotes worden niet gefokt. Het zijn roofdieren die in Noord-Amerika in het wild leven. Daar wordt op ze gejaagd voor hun vacht omdat het behoorlijk wat geld opbrengt. Elk jaar worden er in Canada en de Verenigde Staten bijna een half miljoen coyotes gedood. De meesten worden gevangen met een wildklem. Bij deze klem slaan 2 metalen beugels dicht waardoor het dier vast komt te zitten. Vaak duurt het lang voordat een jager het dier uiteindelijk uit zijn lijden verlost, soms wel een paar dagen. Daarnaast komt het soms ook voor dat een dier zich toch los weet te trekken uit de klem en daarbij een poot verliest of anderszins ernstig gewond wegkomt en vaak later alsnog sterft.

Wildklemmen vangen ook andere dieren

In Europa is de wildklem al sinds 1995 verboden omdat dit voor veel dierenleed zorgt, maar bont van dieren die gevangen zijn met de wildklem mag wel gewoon hier verkocht worden. Driekwart van al het bont wat met een wildklem verkregen is wordt in Europa verkocht, waardoor Europa indirect dus nog wel behoorlijk bijdraagt aan dit dierenleed.

Een bijkomend probleem is dat er vaak ook andere dieren in de wildklem terecht komen. Geschat wordt dat er voor elke coyote die gevangen wordt, 1 tot 4 andere dieren sterven in de wildklem, waaronder soms beschermde diersoorten.

De vacht van chinchilla’s

Chinchilla’s worden vaak gefokt voor hun vacht. Ze worden gehouden in kleine kooitjes en staan erom bekend dat ze in gevangenschap vaak angstig en agressief worden. Het gebeurt regelmatig dat ze zichzelf of anderen verminken en ook kannibalisme komt vaak voor. Moeders doden soms hun baby’s wat samen met andere factoren ertoe leidt dat meer dan 25% van de jonge chinchilla’s in fokkerijen sterft. In 1998 werd het fokken van chinchilla’s verboden met een overgangstermijn tot 2008. Sinds 2008 mogen deze dieren dus niet meer gefokt worden in Nederland. Wel worden chinchilla’s nog gefokt in andere landen zoals China en Rusland, en wordt chinchillabont gewoon nog in Nederland verkocht.

De jacht op muskusratten

Muskusratten worden niet gefokt, maar er wordt wel op ze gejaagd. Dit gebeurt in eerste instantie niet voor hun bont, maar omdat ze schade zouden veroorzaken aan dijken. Vaak worden ze gedood met vallen, waardoor de muskusratten minutenlang lijden terwijl ze verdrinken. Daarnaast sterven er vaak ook andere dieren door deze vallen zoals watervogels en vissen. Elk jaar worden er alleen al in Nederland 155.000 muskusratten gedood.

Het doden van muskusratten kost de Nederlandse overheid 34 miljoen euro per jaar, zo’n € 219,- per muskusrat. Het rare is dat er geen enkel wetenschappelijk bewijs is dat het doden van muskusratten helpt om schade aan dijken te voorkomen. Er lijkt geen relatie te zijn tussen het aantal muskusratten in een gebied en de hoeveelheid schade. Er zijn ook alternatieven om schade door muskusratten te voorkomen, die ook aangedragen zijn door o.a. de Dierenbescherming, maar die nog niet gebruikt worden.

Neerknuppelen van zeehonden

Zeehonden worden niet gefokt voor bont, maar er wordt wel op ze gejaagd voor hun vacht. Elk jaar worden er een paar honderdduizend zeehonden gedood voor bont en dit gebeurt vooral in Canada, Groenland en Namibië. Op kleinere schaal wordt er ook in Noorwegen op zeehonden gejaagd. Gelukkig is de overheid daar in 2015 gestopt met subsidies voor de zeehondenjacht, waardoor de andere drie genoemde landen eigenlijk de enigen zijn die dit nog doen. Het jachtseizoen gaat meestal in april van start en de jonge zeehondjes worden dan vaak doodgeknuppeld of doodgeschoten. Helaas wordt vaak niet gecheckt of een dier dood is waardoor het volgens dierenartsen vaak voorkomt dat zeehonden levend gevild worden. Daarnaast worden ernstig gewonde zeehonden regelmatig achtergelaten.

Hoe winstgevend is de zeehondenjacht eigenlijk nog?

De zeehondenjacht levert tegenwoordig nauwelijks meer wat op en kan alleen nog bestaan door miljoenen aan subsidies van de betreffende overheden. Alleen in Namibië is de zeehondenjacht nog winstgevend, maar nog steeds levert het een stuk minder op dan zeehondentoerisme daar.

Steeds meer landen, waaronder de Verenigde Staten en Rusland, hebben een importverbod op zeehondenproducten, waardoor het aantal dode zeehonden en de winstgevendheid van de jacht afgenomen is. In de EU (en dus ook in Nederland) geldt ook zo’n importverbod. Er wordt wel een uitzondering gemaakt voor producten afkomstig van zelfvoorzienende jacht van inheemse bevolkingsgroepen uit Groenland en Canada. Deze jacht is in Canada kleinschalig, maar in Groenland is bijna 80% van de bevolking inheems en worden er door de Inuit jaarlijks zo’n 80.000 zeehonden gedood. Helaas ontsnapt bijna de helft van alle gewonde zeehonden en sterft later alsnog in zee.

Daarnaast is ook bekend dat in Groenland soms zeehondlijken in zee gedumpt worden omdat er weinig vraag is naar zeehondvlees. Helaas werkt de EU-uitzondering met de bedoeling om kleinschalige traditionele jacht in stand te houden dus niet zo goed, omdat dit als excuus gebruikt wordt voor grootschalige commerciële jacht.

De zachte wol van de karakulschapen

Karakulschapen zijn een bepaald soort schaap die vooral in Centraal Azië voorkomt. De vacht van volwassen karakulschapen is vrij stug en wordt vaak gebruikt voor wol. Karakulschapen zijn echter vooral bekend om de enorm zachte en fijne vacht van de lammetjes. Die houden 3 dagen lang deze zachte vacht voordat ze ook een stugge vacht beginnen te krijgen. Vaak worden deze lammeren gedood als ze tussen de 1 en 3 dagen oud zijn voor hun vacht. De vacht van deze lammeren is nog zachter voordat ze geboren worden, waardoor soms ook de moeder gedood wordt voor de geboorte en het lam dan uit de buik gesneden wordt. Hierbij worden er dus twee dieren gedood voor maar een heel klein beetje vacht. De lammeren zijn dan nog maar klein, waardoor er wel 30 lammeren nodig zijn voor één bontjas (en dus in totaal 60 dieren moeten sterven).

Dit bont wordt verkocht onder verschillende namen waaronder karakul, karakulcha, qaraqul, swakara, Perzisch lam, persianer, astrakan, breitschwanz en broadtail. Het wordt vooral gebruikt door bekende merken, waaronder Gucci, Michael Kors, Ralph Lauren en Dolce & Gabana.

Het zeldzame bont van rode lynxen

Het bont van rode lynxen is erg zeldzaam en levert daarom veel geld op. Hierdoor is het erg winstgevend om op rode lynxen te jagen. Dit gebeurt in de Verenigde Staten en Canada, waar rode lynxen in het wild leven. Er wordt vooral op ze gejaagd met wildklemmen, die elk jaar 50.000 lynxen doden. Lynxen zitten vaak dagenlang vast in deze pijnlijke klemmen voordat de jager ze vindt waardoor ze regelmatig doodgaan van honger, dorst of uitputting. Om de vacht niet te beschadigen, worden de lynxen door de jagers vaak gedood door wurging met een metalen draad.

Helaas zijn wildklemmen enorm wreed, omdat dieren zich vaak los weten te trekken en dan ernstig gewond weglopen. Hierdoor sterven de dieren vaak later alsnog. Daarnaast komen er ook vaak veel andere diersoorten in wildklemmen terecht. Lees meer hierover onder ‘coyotes’.

Vossenvacht

Vossenvacht wordt verkregen via fokkerijen en de jacht. In fokkerijen worden vossen gehouden in kleine kooien en krijgen ze slachtafval als voer. Omdat het geen gedomesticeerde dieren zijn, raken vossen erg gestrest in gevangenschap. Vaak vertonen ze stereotiep gedrag en bijten ze zichzelf waardoor wonden ontstaan. In sommige landen zoals Finland worden ze ook bewust onnatuurlijk groot gefokt en krijgen ze extra veel voer zodat ze extra groot worden en meer bont opleveren. Dit gaat helaas wel ten koste van hun gezondheid en welzijn.

Moeders bijten hun eigen jongen dood

Een ander probleem met vossen in gevangenschap is dat spontane abortussen veel voorkomen en dat moeders hun jongen vaak doodbijten, waardoor de helft van alle baby’s sterft. Eerder werden er in Nederland jaarlijks 20.000 vossen gefokt voor bont, maar sinds 2008 is dit verboden. Helaas worden vossen in Scandinavië, Noord-Amerika en China nog wel gefokt voor bont en wordt dat vossenbont nog steeds in Nederland verkocht. Alleen al in Finland worden er jaarlijks bijna 2,5 miljoen vossen gefokt voor bont. Daarnaast wordt er in sommige delen van de wereld ook gejaagd op vossen voor hun vacht.

De impact van bont op het milieu

Bont wordt regelmatig gepromoot als een natuurlijk en duurzaam product in tegenstelling tot onnatuurlijk ‘chemisch’ nepbont. Het zal misschien niet verbazingwekkend zijn dat dit, net als bij leer, eigenlijk gewoon een fabeltje is. Bont wordt eerst enorm bewerkt voordat het verwerkt wordt in kleding of andere producten. Bont is dan ook zeker geen duurzaam of milieuvriendelijk product.

Land, water, voedsel, energie en andere grondstoffen

De eerste milieuproblemen van bont komen bij het houden van de dieren. Hierbij komen ongeveer dezelfde problemen kijken als bij de productie van andere dierlijke producten: het kost land, water, voedsel, energie en andere grondstoffen. Allemaal grondstoffen die we op andere manieren veel efficiënter zouden kunnen gebruiken. Daarnaast zorgt het voor vervuiling in de vorm van mest. Bij het jagen op dieren voor bont draagt het gebruik van de wildklem ook bij aan een vermindering in biodiversiteit en is het een grote bedreiging voor bedreigde diersoorten.

De chemische bewerking

Na de slacht komt de chemische bewerking van het bont. De vacht van een dier rot namelijk gewoon weg als het niet met chemicaliën bewerkt wordt. Net als bij leer worden hier vaak enorm giftige chemicaliën en zware metalen bij gebruikt. Deze chemicaliën dragen significant bij aan zowel lucht- als watervervuiling. Het is niet voor niets dat veel bontverwerking tegenwoordig in derde wereldlanden plaatsvindt, waar de milieuregels een stuk minder streng zijn.

Daarnaast veroorzaken deze schadelijk stoffen vaak ook gezondheidsproblemen bij de fabrieksarbeiders, waaronder huid- en oogproblemen en een verhoogde kans op kanker. Het ‘Industrial Pollution Projection System’ van de Wereldbank bekeek welke industrieën de meeste vervuiling met zware metalen veroorzaakten en kwam tot de conclusie dat bontverwerking tot de top 5 behoorde.

De giftige chemicaliën die gebruikt worden bij het maken van bont zijn niet alleen slecht voor arbeiders en het milieu, ze kunnen ook schadelijk zijn voor bontdragers. Zo liet een onderzoek van het tv-programma Kassa zien dat er soms residu van deze chemische stoffen op bont achterblijft, waardoor dragers in contact komen met giftige en kankerverwekkende stoffen. Ook in andere landen zoals Duitsland en Denemarken is hier onderzoek naar gedaan en werden stoffen gevonden die schadelijk zijn voor de bontdrager, o.a. op kinderjassen met een bontkraag.

Bont is zoveel slechter dan andere stoffen

Ook in vergelijking met andere stoffen scoort bont slecht als het gaat om het milieu. Het Nederlandse onderzoeksbureau CE-Delft onderzocht de milieu-impact van de productie van nertsenbont en vergeleek dit met de productie van andere textielsoorten zoals katoen, acryl en polyester. Op vrijwel alle punten scoorde bont het slechtst in vergelijking met alle andere materialen. De uitstoot van broeikasgassen was bij bont zelfs ruim 10 keer hoger dan bij alle onderzochte plantaardige textielsoorten. Een ander onderzoek van CE-Delft wat verschillende producten van echt en nepbont vergeleek, concludeerde dat nepbont een stuk milieuvriendelijker is. Nepbont scoorde op alle 18 bekeken milieueffecten beter, vaak zelfs tussen de 3 en 10 keer beter dan echt bont. Textiel blijft beter voor het milieu dan zowel echt als nepbont, maar als iemand dan toch bont wil dragen, dan is nepbont zowel de meest diervriendelijk als de meest milieuvriendelijke keuze.

Bronnen

Bont voor Dieren

PETA

CE Delft (2011). The Environmental Impact of Mink Fur Production, https://www.ce.nl/publicaties [Accessed on 18-05-2018].

CE Delft (2013). Natural Mink Fur and Faux Fur Products, An Environmental Comparison. https://www.ce.nl/publicaties [Accessed on 18-05-2018].

http://www.cryoftheinnocent.com/facts/

http://thefurbearers.com/the-issues/trapping/canadian-statistics

https://www.onthewingphotography.com/wings/2012/11/02/an-estimated-400000-coyotes-are-killed-a-year/

http://www.truthaboutfur.com/en/fox-farming

https://kassa.bnnvara.nl/data/files/1099069284.pdf

Spinnen, vliegen & de zijderups

Zijde is een substantie die wordt uitgescheiden door sommige insecten zoals bepaalde soorten spinnen en vliegen. Wanneer de zijde het dier verlaat en in aanraking komt met de lucht, stolt het en wordt het de substantie die wij gewend zijn. Het meest gebruikte insect bij zijdeproductie is de zijderups. De meest gebruikte zijderups is de bombyx mori, die speciaal gefokt is om zoveel mogelijk zijde te produceren. Het overgrote deel van de zijde-productie vindt plaats in China. Daarnaast produceren ook India en een aantal andere, vooral Aziatische, landen zijde.

Het fokken van zijderupsen

Voor het fokken van zijderupsen worden mannetjes en vrouwtjes apart gehouden. De mannetjes worden gedood en weggegooid na het voortplanten. Nadat de vrouwtjes eieren hebben gelegd, worden zij doodgemaakt en gecheckt op eventuele ziektes. In het geval van ziekte, worden de eitjes direct kapotgemaakt. De eieren van een zijderups komen meestal na zo’n 10 tot 14 dagen uit. Omdat dat niet altijd goed uit komt, worden de eieren vaak in een koelkast bewaard totdat de fokker ze nodig heeft. Soms kunnen de eieren daarom wel maandenlang in de koelkast liggen.

Het leven van een zijderups

De baby-zijderupsen komen uit het ei en krijgen voedsel en water. Na ongeveer 1 maand zijn ze 30 keer zo lang en 10.000 keer zo zwaar als dat ze waren toen ze uit het ei kropen. Op dat moment beginnen ze een cocon van zijde om zich heen te maken. De zijde komt uit twee klieren in hun hoofd en vormt uiteindelijk een draad van bijna een kilometer lang. Normaal gesproken ondergaan rupsen in deze cocon de transformatie naar een vlinder. Zodra ze een vlinder geworden zijn bijten ze een gat in de cocon en laten deze achter.

Zijderupsen mogen geen vlinder worden in de industrie

Voor de zijde-industrie is dit erg onhandig, omdat de draad hierdoor minder lang en beschadigd wordt. Daarom wordt de zijderups in de cocon gedood zodat de draad intact blijft. Vaak worden de rupsen gedood door ze in een oven te bakken of door ze in kokend water te gooien. In sommige landen wordt een deel van de dode rupsen gegeten. Daarnaast wordt het merendeel van de dode zijderupsen uit India bijvoorbeeld naar Europa verscheept om daar verwerkt te worden in veevoer.

Hoewel elke rups een behoorlijk lange draad maakt, zijn er toch een paar duizend rupsen nodig om 1 zijden kledingstuk te maken. Geschat wordt dat er tussen de 4.000 en 15.000 rupsen nodig zijn om een kilo zijde te produceren. Op basis daarvan worden er elk jaar tussen de 70 miljard en 2 biljoen zijderupsen gedood in de zijde-industrie. Dit zijn toch bizarre aantallen?

Voelen zijderupsen pijn?

Of zijderupsen en andere insecten pijn voelen, is een vraag waar onderzoekers het nog niet over eens zijn. Toch zijn er onderzoeken waaruit blijkt dat er best een goede kans is dat zijderupsen wel pijn ervaren. Ze hebben namelijk wel een centraal zenuwstelsel en kennen nociceptieve pijn (ze reageren op dingen die normaal gesproken pijn veroorzaken). Ongeacht of zijderupsen pijn lijden, is zijde alsnog niet bepaald diervriendelijk, want er worden miljarden rupsen in gevangenschap gehouden en gedood, alleen voor een klein beetje zijde.

‘Vredeszijde’

Peace silk, oftewel vredeszijde, is een alternatieve manier van zijde produceren. Het idee hierachter is om zijde op een diervriendelijke manier te produceren. Voorbeelden hiervan zijn Eri zijde en Ahimsa zijde. Bij deze soorten zijde mag de zijderups de transformatie wel doormaken en daarna uit de cocon ontsnappen en daarna wordt de kapotte cocon gebruikt om zijde van te maken. Het is dus een stuk minder effectief en duurder, maar wel minder gruwelijk. Omdat dit veel meer tijd en geld kost, is er maar weinig ‘vredeszijde’ verkrijgbaar.

Kritiek op Peace Silk

Daarnaast is er ook veel kritiek op vredeszijde omdat het misleidend zou zijn. Zo zijn er bijvoorbeeld geen certificeringsinstanties die hierop controleren, dus is er geen garantie dat bedrijven die zeggen ‘vredeszijde’ te verkopen ook daadwerkelijk de zijderupsen laten leven. Uit onderzoek van BWC India blijkt dat bedrijven regelmatig hun producten labelen als vredeszijde terwijl zij gewoon hun zijderupsen doden. Ook waren er bedrijven die de zijderupsen niet doden, maar die verder niet bepaald diervriendelijk met de beestjes omgingen en de rupsen die gebruikt werden bij het fokken wel gewoon doodden wanneer ze niet meer nodig waren.

Verf en chemicaliën in de rupsen

Verder is het maar de vraag of het zo fijn is voor de zijderupsen om uit de cocon te komen. Bombyx mori, de meest gebruikte zijderups, is zo gefokt dat ze niet kan vliegen omdat hun lichaam onnatuurlijk groot is. Verder zijn hun mond en hoofd dusdanig misvormd dat ze moeilijk kunnen eten.

Ook zijn er andere vormen van zijde die mooie labels krijgen, maar in de praktijk een stuk minder fijn geproduceerd worden. Zo kwam BWC India erachter dat onderzoekers chemicaliën aan het dieet van de zijderupsen toevoegen om de kleur van de zijde te veranderen. Zo hoefde de zijde later niet meer geverfd te worden. Deze zijde werd verkocht als ‘bio-organic’, ondanks dat de blaadjes van bomen met chemicaliën en verf besproeid was (dus niet bepaald milieuvriendelijk) en de zijderupsen eronder leden.

Mensenrechten & kinderarbeid

De zijde-productie veroorzaakt niet alleen dierenleed, maar ook mensenleed. Uit onderzoek van Human Rights Watch blijkt dat er in India vaak kinderarbeid gebruikt wordt in de zijde-industrie. Soms ging het zelfs om kinderen die pas 5 jaar oud waren. Zowel kinderen als volwassen arbeiders hadden ook last van wonden aan de handen omdat deze steeds in heet water zaten (om daarin draad van de cocon los te krijgen) of omdat ze zich sneden aan de draden. In India werden kinderen aan bedrijven ‘verkocht’ in ruil voor een lening en gedwongen om 12 uur per dag te werken in de zijde-industrie.

Gebruik en alternatieven

Gelukkig zijn er een heleboel alternatieven voor zijde en is het dus helemaal niet nodig om duizenden insecten te laten doden voor één t-shirt. Materialen zoals nylon, tencel, polyester of zijde-katoen zijn veel diervriendelijker.

Zijde in cosmetica

Zijde wordt niet alleen gebruikt voor het maken van kleding. Kleine beetjes zijde worden soms ook verwerkt in verzorgingsproducten en cosmetica. Vaak staat er dan in de ingrediëntenlijst ‘hydrolyzed silk’ of een ander woord dat eindigt op ‘silk’ zoals kelisilk. Gelukkig zijn er ook genoeg verzorgingsproducten te vinden zonder zijde, dus het is niet moeilijk om te vermijden.

Bronnen

PETA, FAO, Human Rights Watch & Beauty Without Cruelty India
Yu, Qi; Zhou, Qi-Sheng & Liu, Qing-Xin (2011). “Advances in the Research on the Nervous System of the Silkworm, Bombyx Mori”. Acta Entomologica Sinica, vol. 54, pp. 1172-1180.

Maar heb je gemerkt dat het soms best lastig is een veganistische lifestyle aan te houden? En zonder te mopperen, ik geef toe dat ik het niet altijd even makkelijk vind. Soms heb ik ook gewoon een vegan baaldaggie.

Maar hoe bedoel je dat dan, Sabine?

Nou, heel simpel. Ik ben nu bijna een jaar vegan, maar vind het soms nog erg lastig bepaalde vervangers te vinden. Vooral bij verzorgingsproducten. Eentje die past binnen mijn budget en ook nog eens aan al mijn verwachtingen voldoet.

Zo heb ik bijvoorbeeld nog geen fijne scheergel kunnen vinden die ik betaalbaar vind én goed genoeg. Daar baal ik natuurlijk van. Maar waarom zou ik me uit het veld laten slaan? Ik zoek gewoon door!

De zoektocht naar schoenen & laarzen

Schoenen en laarzen, nog zo’n voorbeeld. Schoeisel moet altijd aan een berg eisen voldoen: ze moeten lekker zitten zodat je geen zere voeten krijgt, ze moeten lang mee kunnen en ook nog eens betaalbaar zijn. Oja, en voor mij moeten ze dan ook nog vegan zijn natuurlijk. Ik heb ze nog niet kunnen vinden en daarom loop ik nog op mijn oude schoenen. Deze zijn echt fijn en ik huppel er vrolijk mee rond. Maar.. ze zijn niet vegan.

Weg superacties!

Als echte Hollander, ben ook ik gek op reclamefolders 😉 Hamsteren voor verzorgingsmiddelen stond altijd hoog op de to-do lijst, want het was de moeite waard. Maar die pret is nu echt over. Waar ik voorheen bijvoorbeeld de Kruidvat in dook om een voorraad douchegel en deodorant in te slaan, loop ik nu heel anders door de winkel. Want die 1+1 acties zijn top, maar gelden zo goed als nooit voor vegan producten. Even slikken.. en door!

Meer overslaan dan kopen

Ook de dagelijkse boodschappen doe ik nu natuurlijk anders dan voorheen. Langs de schappen lopen en ondoordacht producten in het karretje gooien, is geen optie meer. Trek in soep? Eerst checken welke kan. Sausje of een chippie? De keuze is ineens helemaal niet meer reuze. Maar is dit eigenlijk wel erg? Na verloop van tijd weet ik precies waar ‘mijn’ spulletjes liggen en loop ik zonder aarzelen langs alle andere producten. En tot mijn grote blijdschap komen er steeds meer lekkere producten bij. Haha.. zo moet ik alsnog mijn ogen goed openhouden in de supermarkt om deze nieuwe vegan-dingen niet te missen 🙂

Moet ik mij verdedigen voor mijn keuze?

Nou heb ik tot op heden weinig negatieve reacties gehad, maar vaak heb ik wel het gevoel dat ik me moet verdedigen voor mijn keuzes. Flauwekul natuurlijk, want het zijn mijn keuzes. Maar toch heerst er nog een hoop onbegrip, krijg je flauwe grappen op je bord of vergeten mensen dat je vegan bent en snappen dan niet dat jij dat taartje afslaat.

Ben ik complex?!

Het leven als veganist lijkt complexer dan dat van een vegetariër of omnivoor. Maar dat komt natuurlijk vooral omdat veel mensen er nog niet voor open staan. Zelf leer ik steeds beter over alle ins & outs van het veganisme, maar natuurlijk struikel ik ook nog weleens.

En soms, heel soms, ben ik er gewoon even klaar mee. Het eeuwige uitpluizen van ingrediënten, het verdedigen van mijn levenswijze. En ik wil af en toe ook gewoon spontaan uit eten gaan! Mijn hoofd blijft de woorden “gedoe” en “geplan” maar herhalen in mijn hoofd. Ik wil vrij zijn in alles wat ik doe. Ik wil niet ingewikkeld zijn! Hallo, ik ben ook maar een mens!

Maar dan breekt de zon door 😀

Dat gemopper klinkt behoorlijk zuur. En daarom stap ik er direct en vlug overheen. Pff, als je denkt dat ik het zwaar heb, denk dan maar eens aan al die miljoenen dieren die hun leven moeten geven omdat ik ‘s een baaldaggie heb. Zeker niet! Ik ben juist trots op mezelf dat ik de stap heb gezet. Dat ik heb gekozen voor een veganistische levenswijze en dat ik de wereld om deze manier steun. Dit doet al het gemopper teniet.

Ik ben er trots op mijzelf vegan te kunnen noemen.

Want hoe lastig het soms ook is, ik houd vol.

Dieren alleen gebruikt voor de huid

Daarnaast zijn er ook dieren waarvan leer de voornaamste reden is waarom ze gehouden worden. Struisvogels worden in Zuid-Afrika bijvoorbeeld voornamelijk gefokt en gehouden voor leer. Tachtig procent van de opbrengst van een struisvogel komt van de verkoop van de huid en het vlees wordt verkocht als bijproduct. Verder zijn er ook dure merken als Gucci en Prada die huiden van speciale koeienrassen of bijvoorbeeld kalverhuiden willen om speciaal leer van te maken. Er worden dan ook vaak dieren speciaal gefokt voor dit soort producten.

Verder komt het ook voor dat dieren puur en alleen voor hun huid gedood worden. Onderzoek in India heeft bijvoorbeeld laten zien dat koeien daar vaak geslacht worden voor hun huid, maar dat het vlees soms ligt weg te rotten omdat het daar weinig gegeten wordt. Zo is het dus best mogelijk dat een dier alleen maar voor jouw leren schoenen gedood is.

De herkomst van leer is niet na te gaan

Vaak staat er op lederen producten waar het gemaakt is. Helaas verwijst dit alleen naar het land waar het product ontwikkeld of in elkaar gezet is. Dit zegt niks over uit welk land het dier kwam, waar het geslacht is en waar de huiden verwerkt zijn. In de meeste gevallen worden huiden vanuit het slachthuis naar andere landen gebracht waardoor verschillende delen van de productieketen in verschillende landen plaatsvinden.

Nederland heeft bijvoorbeeld maar twee leerlooierijen en drie lederfabrieken, waardoor hier maar heel weinig leer geproduceerd wordt. De meeste huiden worden dus naar het buitenland verscheept. Dit is niet alleen omdat de arbeidskosten daar veel lager zijn, maar ook omdat de milieuregelgeving in veel landen een stuk minder streng is. Daardoor komt het meeste leer uit lagelonenlanden.

Leer van katten en honden… zonder dat je het weet

Het overgrote deel van de leren producten die in Nederland verkocht worden, komt uit China en India. Dit zorgt voor nog een probleem. Niet alleen is niet te achterhalen uit welk land het leer van een paar schoenen of een leren tas komt, het is ook niet te achterhalen van welk dier het komt. Hoewel het meeste leer nog steeds van koeien komt, worden de huiden van schapen, geiten, maar ook honden en katten, gebruikt voor de productie van leer. Bij het kopen van een paar leren schoenen is het dus best mogelijk dat die niet gemaakt zijn van koeienleer, want er wordt bijna nooit aangegeven van welk dier het afkomstig is. Zelfs wanneer wel op een product staat dat het leer van een koe afkomstig is, is dat geen garantie. Het is niet ongebruikelijk dat producenten hierover liegen omdat bijna niemand katten- of hondenleer wil kopen.

Veel dierenleed voor leer

Bijna al ons leer komt dus uit het buitenland en daar zijn de dierenwelzijnsregels vaak een stuk minder streng. Veel leer komt bijvoorbeeld uit India en er is veel bekend over de gruwelijkheden die daarmee gepaard gaan.

Omdat koeien als heilig worden gezien in India, zijn er maar weinig slachthuizen voor koeien. Daarom moeten koeien vaak honderden kilometers lopen naar een slachthuis of soms lange afstanden in een vrachtwagen doorbrengen. Veel dieren overleven dit niet en gaan onderweg al dood van de honger, dorst of verwondingen. Ook wordt er vaak tabak, chilipepers of zout in de ogen van de dieren gewreven om ze door te laten lopen. Het breken van de staart is ook een manier om dieren aan te sporen.

Dieren worden vergiftigd of kreupel gemaakt

Daarnaast zijn er ook staten waarin het strafbaar is om gezonde koeien te doden. Daar worden koeien expres vergiftigd of kreupel gemaakt zodat ze het slachthuis in mogen. Verder is het slachten zelf ook een stuk heftiger dan in Nederland. Vaak wordt geen verdoving gebruikt en het gebeurt regelmatig dat dieren gewoon levend gevild worden.

Er zijn op het internet genoeg filmpjes te vinden van koeien waarbij de huid af wordt gesneden, terwijl de dieren nog gewoon leven en bij volle bewustzijn zijn. Ook andere leerproducerende landen gaan niet bepaald vriendelijk met dieren om en dat soort leer is in Nederland ook gewoon te koop.

Het effect op het milieu

Een andere reden om geen leer meer te kopen, is omdat het enorm milieuonvriendelijk is. Veel leerlooierijen bevinden zich tegenwoordig in lagelonenlanden en dat is niet voor niets. De voornaamste reden is dat er in die landen weinig wetgeving is voor milieu. Door de strenge wetgeving in landen als Nederland is het veel duurder en moeilijker om hier leer te produceren. Bij het maken van leer worden namelijk veel giftige chemicaliën gebruikt. Het Blacksmith Institute, een stichting die probeert milieuvervuiling in ontwikkelingslanden te verminderen, heeft de leerindustrie zelfs toegevoegd op de lijst van de tien giftigste industrieën ter wereld.

Bij het maken van leer zijn er twee soorten afval:

1. Organisch afval

Bij het maken van leer worden de laatste stukjes vlees, de haren en andere stukjes dier van de huid afgehaald. In het westen wordt dit afval vaak gebruikt om er iets anders van te maken, zoals zeep, lijm, huisdierenvoer of compost. In ontwikkelingslanden wordt dit afval vaak gedumpt, terwijl dit voor ernstige vervuiling kan zorgen, vooral in water.

1. Verschillende stromen van afvalwater met chemicaliën

Chemicaliën die gebruikt worden zijn onder andere natriumsulfide, formaldehyde, ammoniumzouten, koolteer derivaten en chroom. Na gebruik wordt het water met de chemicaliën vaak gewoon op een veld of in een rivier gedumpt. In veel ontwikkelingslanden heeft dit tot ernstige watervervuiling geleid. Deze chemicaliën zijn niet alleen slecht voor de natuur en wilde dieren, maar ook voor de mensen die in de leerlooierijen werken en in de buurt wonen. Vaak wordt dat water in ongezuiverde of onvoldoende gezuiverde vorm ook gewoon gedronken en gebruikt door mensen die in de buurt van leerlooierijen wonen.

Mensenrechtenschendingen in de leerindustrie

Niet voor niets is de productie van leer vooral naar lagelonenlanden verplaatst. Dit is niet alleen om van lage arbeidskosten te profiteren (deels extra laag door uitbuiting), maar ook om weg te komen met milieuonvriendelijke praktijken, waarvan de arbeiders vaak de dupe zijn.

Uit onderzoek blijkt dat in de meeste leerlooierijen in lagelonenlanden geen of te weinig veiligheidsmaatregelen zijn. Hierdoor zijn arbeiders gedwongen om met gevaarlijke chemicaliën te werken zonder bijvoorbeeld handschoenen. Daarnaast is bekend dat leerlooierijen de kans op ziektes vergroten. Uit onderzoek in Zweden en Italië bleek dat mensen die in de buurt van een leerlooierij woonden twintig tot vijftig procent meer kans hadden op kanker dan mensen die ergens anders woonden. Uit onderzoek bij een grote leerlooierij in Bangladesh bleek dat 90% van de arbeiders niet ouder werd dan 50 jaar en in India hadden veel arbeiders last van chroom-gerelateerde aandoeningen.

Arbeidsuitbuiting

Daarnaast komt arbeidsuitbuiting ook veelvuldig voor. Niet alleen moeten arbeiders in leerlooierijen voor hele lage lonen werken, in sommige gevallen wordt dit zelfs gedaan met slavenarbeid. Uit onderzoek in India bleek dat zowel slachthuizen als leerlooierijen daar soms gebruik maken van gedwongen arbeid, gewoon slavenarbeid dus. Daarnaast komt kinderarbeid voor bij leerlooierijen in de meeste landen, zoals India, Pakistan en Bangladesh, waarbij ook kinderen gedwongen worden om gevaarlijk werk te doen.

Bronnen

MVO (2013). “Sustainability in the leather supply chain”. MVO Nederland. Ernst & Young.

PETA

One Green Planet

Bont voor Dieren

Wol ‘groeit’ niet in Nederland

Een belangrijke reden waarom mensen een verkeerd beeld hebben van de wolindustrie is omdat we daar eigenlijk nooit iets van zien. Schapen worden in Nederland namelijk vrijwel alleen gehouden voor het vlees. Schapen houden voor wol is in Nederland niet echt rendabel en de schapen die hier gehouden worden, zijn vaak ook een ras wat niet echt veel wol produceert. De schapen die je hier in een weiland ziet lopen, hebben dus niks te maken met wollen kleding die hier te koop is. Alle wollen producten die je in Nederland koopt, zijn dus in het buitenland geproduceerd.

Wol uit Australië en Nieuw-Zeeland

Het overgrote deel van de wolproductie gebeurt in Australië (145 miljoen schapen) en Nieuw-Zeeland (60 miljoen schapen). Australië produceert zelfs 80% van de merino wol, de meest gebruikte soort wol. Helaas staat de wolproductie in Australië erom bekend enorm dieronvriendelijk en wreed te zijn. In Nieuw-Zeeland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk is het niet veel beter. Alle onderstaande informatie geldt voor al deze landen, tenzij anders aangegeven.

Schapen fokken

Het verschilt per bedrijf of schapen er op natuurlijke wijze gefokt worden of door middel van kunstmatige inseminatie. Hoewel fokken eigenlijk altijd pijnlijk en dieronvriendelijk is, wordt kunstmatige inseminatie vaak op een vrij zieke manier gedaan. Schapen worden vastgezet in een speciale machine zodat ze lange tijd niet kunnen bewegen terwijl ze sperma ingespoten krijgen en op de rug liggend in de machine geklemd moeten wachten. Hier zijn ook filmpjes van op internet te vinden, maar wij raden je aan die niet te bekijken, want het is behoorlijk ziek.

Daarnaast proberen fokkers soms de bevruchting zo te manipuleren dat schapen tweelingen of meerlingen krijgen en ze zo dus sneller meer schapen hebben. Dit en andere fokmethodes vergroten echter wel het risico op miskramen. Daarnaast heeft een schaap maar twee tepels, waardoor het maximaal voor twee lammeren tegelijk kan zorgen. Als het meer dan twee schapen krijgt, wordt de derde eigenlijk altijd verstoten en andere vrouwelijke schapen willen eigenlijk nooit voor lammeren van anderen zorgen. Het gebeurt daardoor regelmatig dat zo’n derde schaap overlijdt omdat het geen eten krijgt. Niet alleen hierdoor is de sterfte onder lammeren vaak vrij groot. In het Verenigd Koninkrijk gaat bijvoorbeeld 15% van de lammeren dood.

Castratie en het couperen van de staarten

In alle wol producerende landen worden de mannelijke lammeren een paar weken na de geboorte gecastreerd. Dit wordt meestal gedaan door een rubberen ring rond de ballen te leggen die de bloedtoevoer stopt. Hierdoor sterven de ballen vanzelf af en is er dus geen moeilijke medische ingreep nodig. Dit is echter wel een enorm pijnlijk proces en dus zeker niet de meest diervriendelijke methode van castratie. Ook wordt dit vrijwel altijd gedaan zonder verdoving omdat dat nergens wettelijk verplicht is. Tegelijk met het castreren, worden de staarten van alle schapen (dus ook de vrouwtjes) verwijderd. Dit gebeurt ook met een ring, die net als bij de castratie de bloedtoevoer stopt, waardoor de staart afsterft en na ongeveer een week eraf valt. Ook het couperen is erg pijnlijk en wordt bijna altijd zonder verdoving gedaan.

Waarom moet die staart er dan af?

De reden dat de staarten gecoupeerd worden, is omdat veel schapen last hebben van vliegen. Schapen die gefokt worden voor wolproductie hebben een enorm dikke vacht waardoor die eigenlijk altijd vies is. Uitwerpselen en urine blijven aan de wol hangen en rondom hun achterwerk hebben schapen ook nog eens huidplooien. Vooral het achterwerk en de achterpoten zijn hierdoor ideale plekken voor vliegen om eitjes te leggen. Dit veroorzaakt de ziekte Myasis waarbij de duizenden maden die net uit het ei gekomen zijn het levende schaap opeten en zo voor veel pijn en verwondingen zorgen. Daarnaast gaat het schaap uit frustratie zichzelf vaak bijten waardoor nog meer verwondingen ontstaan. Zo kan Myasis soms zelfs lijden tot het sterven van schapen. Er zijn op het internet veel afbeeldingen en filmpjes te zien van Myiasis bij schapen, maar ook hier raden we je aan dit niet op te gaan zoeken, want dit is echt enorm smerig en traumatiserend.

Om deze ziekte te beperken wordt de staart verwijderd, omdat de vliegen onder andere graag onder de staart hun eieren leggen. Toch lijdt 80% van de staartloze schapen nog steeds aan Myasis (en omdat het dus geen nut heeft, is het couperen van schapenstaarten voor de meeste schapensoorten sinds 2007 in Nederland verboden). De enige oplossing voor Myiasis is om de wol rond het achterwerk deels weg te knippen, ze te behandelen met bepaalde bestrijdingsmiddelen en het gebruik van medicatie, maar deze oplossingen zijn allemaal duur en tijdrovend.

In Australië: mulesing

In Australië gaan ze nog een stapje verder om de bovenstaande problemen met vliegen en de ziekte Myasis op een zo goedkoop mogelijke manier op te lossen, namelijk mulesing. Dit betekent dat niet alleen de staart verwijderd wordt, maar dat gewoon de hele plooiende huid van het achterwerk en de achterpoten én de staart weggesneden worden. Dit gebeurt zonder verdoving en is dus enorm pijnlijk voor de lammeren. Daarnaast zijn er geen wettelijke regels voor deze procedure, dus kunnen de mensen die dit doen zelf besluiten hoe diep en ver ze snijden en hoe ze daarna de wonden eventueel behandelen. Aangezien dit vaak tegelijk gebeurt met het castreren, worden in Australië soms ook de ballen gewoon meteen weggesneden. Australië beloofde om in 2010 met mulesing te stoppen, maar dit is nog steeds niet gebeurd en elk jaar moeten tien miljoen lammetjes deze pijnlijke procedure ondergaan.

“Sheep stations”

De zogenaamde sheep stations zijn enorme stukken land van soms wel duizenden vierkante kilometers waarop schapen gehouden worden voor wolproductie. Zoals je je misschien wel kunt bedenken bij zulke grote bedrijven, is de eigenaar vaak niet zelf degene die voor de schapen zorgt. Het zorgen voor deze schapen is geen populaire baan omdat je daarvoor vaak in the middle of nowhere moet verblijven. Daarom wordt dit werk vaak gedaan door jonge, tijdelijke krachten, die dit gewoon mogen doen zonder opleiding of ervaring met schapen.

Omdat deze mensen vaak voor duizenden schapen moeten zorgen in een groot gebied, komt het regelmatig voor dat ziektes, verwondingen of sterfgevallen veel te laat of niet ontdekt worden. Er is nou eenmaal niet genoeg mankracht om goed voor de dieren te zorgen. Ook gaan schapen regelmatig dood door honger of extreme weersomstandigheden. Helaas gaat het er op kleine schapenhouderijen vaak niet beter aan toe. Uit onderzoek in Engeland en Schotland bleek dat ook daar bijna altijd gewonde of zieke dieren in de kudde zitten en niet behandeld worden, ondanks dat de kuddes daar aanzienlijk kleiner zijn dan in landen als Australië.

En het scheren van de wol dan?

Van nature hoeven schapen niet geschoren te worden. Ze hebben wol om zichzelf te beschermen tegen verschillende weersomstandigheden. In de winter is hun wol dikker en in de zomer verliezen ze beetje bij beetje wol waardoor ze een dunnere vacht krijgen.

Helaas moeten de meeste schapen tegenwoordig wél geschoren worden. Dat komt omdat ze zo gefokt worden dat ze een onnatuurlijk dikke en zware vacht hebben. Hierdoor lijden veel schapen met warm weer onder hun enorm dikke vacht die ze niet kwijt kunnen raken. Deze schapen die speciaal voor hun wol gefokt zijn, moeten wel door mensen geschoren worden. Dit scheren kan voor problemen zorgen. Zo gebeurt het vaak dat schapen te vroeg geschoren worden, terwijl het buiten nog vrij koud is en daardoor doodgaan van de kou. Hierdoor gaan alleen in het Verenigd Koninkrijk elk jaar al duizenden lammeren dood.

Ook is het scheren zelf bepaald geen pretje. Scheerders krijgen betaald per kilo wol, dus is het in hun voordeel om zo snel mogelijk te scheren. Dit levert vaak veel verwondingen op en regelmatig worden er stukken huid mee geschoren. Alleen de grootste verwondingen worden dichtgenaaid en dit gebeurt eigenlijk altijd onverdoofd.

Daarnaast gebeurt het vaak dat scheerders geweld gebruiken om de schapen stil te houden. YouTube staat vol met tientallen filmpjes die laten zien hoe scheerders met schapen gooien en ze zo hard mogelijk slaan en trappen. Soms zelfs tegen het hoofd. Hierdoor zijn er onder andere in Australië ook meerdere scheerders aangeklaagd en veroordeeld. De straffen zijn helaas heel laag – ze mogen geen schapen meer scheren en krijgen een kleine geldboete.

Het slachten van de wolschapen

Als schapen ouder worden, beginnen ze minder wol te produceren. In de natuur worden schapen gemiddeld 17 jaar oud. In de wolindustrie halen ze de 6 jaar vaak niet eens. Ze worden geslacht. In Australië en Nieuw-Zeeland worden bijna alle schapen naar het Midden-Oosten gebracht voor de slacht, maar ook in andere landen (waaronder het Verenigd Koninkrijk, maar ook vleesschapen in Nederland) is dit niet ongebruikelijk.

Vaak wekenlang staan de schapen in vrachtwagens. De eet- en drinkvoorzieningen onderweg zijn erbarmelijk. De schapen zitten veel te dicht op elkaar gestapeld en ze lijden onder de weersomstandigheden. Veel schapen overleven het transport niet. Aangekomen in landen als het Midden-Oosten worden ze bijna altijd onverdoofd geslacht.

De invloed van wol op het milieu

Men denkt vaak een goede keuze te maken door voor wol te gaan. Het is tenslotte een ‘natuurlijk’ product. Het zal inmiddels wel duidelijk zijn dat de productie van wol bepaald niet diervriendelijk is. Daarbij komt dat het ook niet goed is voor het milieu. De productie van wol kost namelijk enorm veel land en water. Daarnaast zorgen al die honderden miljoenen schapen ook voor de uitstoot van veel broeikasgassen.

Verder worden er vaak pesticiden en andere chemicaliën op schapen gebruikt om het aantal insecten te beperken. Dit komt ook in de natuur terecht en bij het verwerken van de geschoren wol wordt dit eruit gewassen en komt het ook weer in oppervlaktewater terecht. Zo zorgt het dus ook voor vervuiling. Daarnaast wordt er vaak veel gejaagd in gebieden met veel schapen om deze te beschermen tegen bijvoorbeeld coyotes of vossen, wat de natuurlijke levensloop in de war brengt.

Kies dus liever niet voor wol. Veel andere materialen zijn dier- en milieuvriendelijker.

Bronnen

PETA

Bont voor Dieren

Viva!

Milieucentraal

www.ruralco.co.nz

Een van de bekendste dierlijke materialen voor kleding is wol. Wol komt meestal van het schaap, maar kan ook van bijvoorbeeld kamelen of konijnen (angora) afkomstig zijn. Angorawol was volop in het nieuws als gevolg van een undercoveractie van PETA (schokkende beelden), waarin duidelijk werd dat dit op hele wrede wijze gebeurt. Gevolg hiervan is dat veel grote en kleine modeketens angora uit de schappen hebben gehaald.

Geitenwol vind je terug in verschillende soorten, zoals pashmina, mohair en kasjmier. Ook alpaca, cashgora, cheviot, guanaco, jak, merino, shahtoosh en vicuna zijn wolsoorten die je terug kan vinden op labels in kledingstukken. Het vooroordeel dat vegans ‘geitenwollen-sokken’ dragen, gaat bij voorbaat al niet op. Geitenwol is namelijk niet vegan!

Achter de wolproductie schuilt een industrie waarin dieren als product worden behandeld en de dieren bij verminderde productie genadeloos worden afgeschreven. Gelukkig bestaat er volop kleding in alle reguliere winkels waar geen wol in verwerkt wordt en staat vrijwel altijd in een van de labels vermeld waar een kledingstuk van gemaakt is.

Zijde (soms ook damast of samit genoemd) wordt gemaakt van het materiaal waar rupsen hun cocon mee maken. Bij het productieproces worden de rupsen gedood. Zijde is natuurlijk prachtig glanzend, maar wist je dat dit vooral door de weeftechniek komt? Satijn is een algemene naam voor deze weeftechniek en hiervoor hoeft geen zijde gebruikt te worden.

Bont wordt gemaakt van de huid met vacht van onder andere nertsen, vossen, wasberen en chinchilla’s. Er komt veel leed kijken bij de productie. Hoewel er door de Europese Unie een richtlijn is aangenomen die het textielfabrikanten verplicht stelt om te melden dat er bont in hun producten zit, staat nu vaak niet op kleding aangegeven dat het gebruikte bont echt is. Kijk voor meer informatie over bont en de bonttest (echt of nep) op de website van Bont voor Dieren. Het dragen van nepbont geeft echter ook een signaal af aan je omgeving. Bont als modebeeld stimuleert de productie van echt bont. Daarom kiezen veel veganisten ervoor om ook geen nepbont te dragen.

Leer is ook afkomstig van de huid van dieren. Je vindt leer vaak terug in schoenen en riemen. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is leer geen bijproduct van de vleesindustrie. Veel dieren worden speciaal gefokt voor hun huid. Met het dragen van leer stimuleer je dit. Echt leer herken je aan het logo, meestal in de binnenkant van de schoen. Goede schoenen zonder leer vind je bijvoorbeeld bij Vega-Life in Amsterdam of via hun webshop.