Het kost veel water

Het maken van vlees en melk kost een heleboel water. Niet alleen moeten de dieren drinken, maar er is ook water nodig om veevoer te telen, om de stallen en transportwagens schoon te maken, om melk en vlees koel te houden en om het slachthuis schoon te maken. Uit een vergelijkingsonderzoek van de Consumentenbond blijkt dat voor de productie van één kilo rundvlees 430 liter water nodig is, 8 maal meer dan voor een vleesvervanger. Ander onderzoek toont aan dat er 1050 liter water nodig voor één liter koemelk, terwijl het waterverbruik voor sojamelk ruim 3 maal lager is. Met een plantaardig voedingspatroon kun je dus enorm veel water besparen.

Nou en? Er is toch water genoeg

Misschien vraag je je nu af, waarom maakt het uit dat er zo veel water gebruikt wordt? We hebben toch water genoeg? Gelukkig hebben we hier in Nederland voldoende water, maar helaas is dat in veel andere delen van de wereld niet zo. In één derde van de wereld is er te weinig water en er wordt verwacht dat in 2050 twee derde van de wereld te weinig water heeft. In die gebieden wordt vaak diep grondwater gebruikt om toch genoeg water te hebben, maar deze reserves raken op een gegeven moment op en dan is er geen alternatief.

Er is op het moment nog geen duurzaam alternatief om iedereen op de wereld van voldoende water te voorzien in de toekomst en daarom is het juist zo belangrijk om niet onnodig veel water te verspillen. Vaak komt veevoer uit landen waar nu al waterschaarste is en door dat water te gebruiken voor veevoer, dragen wij Nederlanders dus ook bij aan droogte in andere landen.

Het kost veel land

Naast water is er uiteraard ook land nodig om dierlijke producten te maken. Niet alleen voor stallen en slachthuizen, maar vooral om veevoer te verbouwen. Soms krijgt het vee gras van stukken land waar alleen gras kan groeien en bestaat een deel van het veevoer uit plantaardige resten die mensen niet kunnen of willen eten, maar dit is bij lange na niet genoeg om alle dieren in de vee-industrie te voeden.

Naast dat gras en restafval wordt ook nog eens één derde van alle akkerbouwgrond wereldwijd gebruikt om veevoer te verbouwen. Deze akkerbouwgrond zou veel beter gebruikt kunnen worden om voedsel voor mensen te verbouwen omdat er dan veel minder grond nodig zou zijn. Om één kilo vlees te maken is er gemiddeld 7 kilo aan gewassen nodig, zoals granen, maïs en soja. Die gewassen kunnen ook rechtstreeks door mensen worden gegeten, waardoor we veel meer mensen kunnen voeden.

Wat zou het voor verschil maken?

Onderzoekers hebben berekend dat als iedereen veganist zou worden, we minder land nodig zouden hebben dan we op dit moment gebruiken voor landbouw. Dan zou het dus niet meer nodig zijn om regenwouden te kappen en kunnen we zelfs stukken land terug gaan geven aan de natuur. Veganist worden is dus goed voor het milieu!

Het zorgt voor veel vervuiling

Veeteelt zorgt op verschillende manieren voor vervuiling. Vee zorgt ervoor dat er extra broeikasgassen in de lucht komen die bijdragen aan de opwarming van de aarde. Daarnaast zorgt mest ook voor watervervuiling, omdat dit vaak in rivieren terecht komt. Te veel mest in water leidt tot het sterven van planten en dieren in het water, tot er alleen nog maar algen over zijn. Daarnaast komen antibioticaresten via mest ook weer in de natuur terecht.

En dan de chemicaliën nog

Een tweede manier waarop veeteelt zorgt voor vervuiling, is via het groeien van veevoer. Zoals eerder genoem, wordt één derde van het akkerbouwland gebruikt om veevoer te verbouwen. Daarbij worden vrijwel altijd pesticiden en herbiciden gebruikt, waardoor er voor veevoer enorme hoeveelheden chemicaliën gebruikt worden die vervolgens schade aanrichten aan de natuur.

Daarnaast worden voor het verbouwen van veevoer vaak schadelijkere pesticiden en herbiciden gebruikt dan voor het verbouwen van voedsel voor mensen. Genetisch gemodificeerde maïs en soja worden bijvoorbeeld vaak gebruikt als veevoer en zijn zo gemanipuleerd dat ze tegen extreem giftige chemicaliën kunnen die alle andere planten en dieren eromheen doodmaken. Deze genetisch gemodificeerde maïs en soja mag niet verbouwd worden voor mensen (in elk geval niet voor mensen in Europa en veel andere landen), maar helaas wel als veevoer.

Om deze en de andere genoemde redenen speelt veeteelt een belangrijke rol in het veroorzaken van de opwarming van de aarde, het afnemen van de biodiversiteit, het verdwijnen van natuur en bijzondere ecosystemen en de toenemende waterschaarste en watervervuiling.

Is veganist worden goed voor het milieu? Zeker! Uiteraard zijn er ook andere dingen die milieuproblemen veroorzaken, maar als iedereen veganist zou worden, zou dat een enorm groot deel oplossen.

Dierlijke materialen

Er zijn een aantal dierlijke materialen die gebruikt worden voor kleding, schoenen en accessoires: leer, bont, wol, dons en zijde. Ook worden er voor accessoires soms veren gebruikt ter decoratie. In dit artikel kun je hier meer over lezen. Als vegan lees je dus ook bij het kopen van kleding en schoenen de labels van producten, net als in de supermarkt 😉

Op de labels in kledingstukken (waar ook de wasvoorschriften op staan) staat vermeld van welke materialen het product gemaakt is. Bij schoenen staat dit meestal op een label aan de binnenkant van de schoen aangegeven in logo’s. Bij online shoppen staat in de productomschrijving de materialen van het product vermeld. Bij schoenen ligt het net wat ingewikkelder omdat er ook lijm gebruikt kan zijn die dierlijke ingrediënten bevat. Bij schoenen kijk je of er leer, wol of bont gebruikt is om te checken of de schoenen vegan zijn. Wil je zeker weten dat de lijm ook vegan is, dan kun je ervoor kiezen om enkel bij vegan merken te kopen of om zelf het merk van de schoenen te benaderen om te vragen of de lijm plantaardig is. Ook kun je in vegan Facebookgroepen informatie vinden over welke merken vegan schoenen hebben.

Duurzaamheid

Wist je dat de mode-industrie één van de meest vervuilende industrieën is? Jaarlijks worden er 150 miljard nieuwe kledingstukken geproduceerd, waarvan heel veel maar kort worden gedragen en snel weer weggegooid. Veel veganisten letten daarom niet alleen op dierlijke materialen in kleding, maar ook op duurzaamheid. Dit kun je doen door enkel van eerlijke en duurzame merken te kopen, maar ook door niet onnodig veel nieuwe kleding te kopen of te kiezen voor tweedehands. Er wordt heel veel leuke kleding tweedehands aangeboden in tweedehandswinkels en online. Tweedehands kopen en kleding afdragen is beter voor het milieu dan veel nieuwe producten kopen en snel weer vervangen. Ook kun je letten op materialen door bijvoorbeeld te kiezen voor biologisch katoen in plaats van gewoon katoen en door te kiezen voor stoffen van goede kwaliteit zodat je kledingstukken langer meegaan.

Wat doe je met je niet-vegan producten?

Wanneer je besluit om voor een vegan leefstijl te gaan, heb je waarschijnlijk nog een aantal producten in huis die niet plantaardig zijn. Misschien heb je nog leren schoenen of een warme wollen jas. Wat doe je hiermee? Veel vegans kiezen ervoor om deze producten te gebruiken en te dragen tot ze op zijn. Goede producten weggooien is niet duurzaam en daarnaast kost het vinden van fijne vervangers vaak tijd en geld. Alles in één keer vervangen is daarom vaak niet haalbaar. Het opgebruiken van producten is een duurzame keuze en zodra een product op of versleten is, kun je het vervangen door een vegan variant. Voel je je er niet meer goed bij om dierlijke producten te dragen? Dan kun je ze weggeven of bijvoorbeeld doneren aan een kledingbank.

Mijn favoriete adresjes voor vegan kleding

Vegan kleding heeft vaak nog steeds een beetje een geitenwollensokken imago. Onterecht, want vegans dragen geen wol en vegan kleding kan net zo mooi, chique, stoer en fashionable zijn als niet-vegan kleding. Zo zijn er een aantal fysieke winkels met enkel vegan producten. Mijn favoriete webshops voor vegan kleding en accessoires zijn Wolf and Storm, Shop Like You Give a Damn en Vega-Life. Tweedehands vegan kleding koop ik graag online via United Wardrobe en unieke handgemaakte vegan producten en accessoires koop ik graag bij Etsy. Dit zijn mijn favoriete adresjes, maar eigenlijk hebben de meeste winkels vrij veel vegan kleding, dus kijk vooral ook eens in je eigen favoriete winkels rond. Ook bij bekende ketens zoals H&M is vaak veel vegan kleding te vinden.

Wist jij bijvoorbeeld dat meer dan 70% van de landbouwgrond momenteel gebruikt wordt voor de veehouderij? Landbouwgrond direct gebruiken voor het verbouwen van voedsel voor menselijke consumptie is veel efficiënter. Er is namelijk gemiddeld zo’n 7 kilo veevoer nodig om 1 kilo vlees te produceren, maar voor een kilo rundvlees bijvoorbeeld heb je zelfs zo’n 25 kilo gewassen nodig.

Ondervoeding en ongelijke verdeling

De United Nations Food and Agricultural Organization schat dat ongeveer 1 op de 9 mensen chronisch ondervoed is en dus honger lijdt. Ook zeggen zij dat ongeveer 45% van alle kindersterftes gerelateerd is aan ondervoeding. Daartegenover heeft meer dan een kwart van de wereldbevolking overgewicht. Dat geeft aan dat de verdeling van voedsel ongelofelijk scheef is. Als je daarnaast bedenkt dat de wereldpopulatie alleen maar blijft groeien, is een van de grootste vraagstukken van de moderne tijd: “Hoe gaan we al die mensen voeden?”

Landbouwgrond is schaars

Niet alle grond is geschikt voor landbouw. Er is maar een beperkte hoeveelheid grond op onze aarde waar we voedsel op kunnen verbouwen. Klimaatverandering zorgt er ook nog eens voor dat meer en meer land droog en ongeschikt wordt voor het verbouwen van voedsel. Het is dus ontzettend belangrijk om na te denken over hoe je zo efficiënt mogelijk met de beschikbare landbouwgrond omgaat.

Gebruik van landbouwgrond

Een voedingspatroon dat bomvol dierlijke producten zit (zoals voornamelijk in Westerse en geïndustrialiseerde landen het geval is) is een goed voorbeeld van een ontzettend inefficiënt gebruik van landbouwgrond en haar grondstoffen. Dat komt omdat het voeden van dieren ontzettend veel meer energie, water, proteïne en calorieën kost dan het oplevert. Het lichaam van een dier verbrandt nu eenmaal veel energie alleen al om in leven te blijven. Daarom komt er maar een heel klein deel van de energie uit het veevoer terug in het vlees of de melk van het dier. Hoe zonde is het om al die grond, al dat water en al die gewassen op te offeren, terwijl we prima zelf direct van het land zouden kunnen leven?

Verdeling van voedsel

Ironisch genoeg wordt het meeste veevoer verbouwd in de landen waar ook de meeste honger heerst. Terwijl het vlees, de melk en de eieren van de dieren die ermee worden gevoerd doorgaans  geconsumeerd worden in de rijkere, geïndustrialiseerde landen. Een groot deel van veevoer bestaat uit gewassen die ook geschikt zijn voor menselijke consumptie, zoals sojabonen, maïs en granen. Deze gewassen zouden dus ook rechtstreeks gebruikt kunnen worden om hongerlijdende mensen te voeden.

Ecologische voetafdruk

Je impact op de aarde kun je meten door je ecologische voetafdruk te bepalen. De gemiddelde Nederlander heeft een voetafdruk van 6,3 mondiale hectare, terwijl er maar 1,8 mondiale hectare beschikbaar is als alles eerlijk verdeeld zou zijn over alle mensen op aarde. Wanneer iedereen op aarde zou leven als de gemiddelde Nederlander, zouden we 3,5 aardbollen nodig hebben. Nederland zelf heeft maar ruimte voor één mondiale hectare. Dat betekent dat wij de rest van ons verbruik uit andere delen van de wereld halen – veelal de minder bedeelde gebieden ter wereld.

Op naar de toekomst!

Simpel gezegd hebben we gewoon niet de mogelijkheid om de groeiende wereldbevolking te voorzien van voldoende voedsel op de manier waarop we nu omgaan met onze beschikbare landbouwgrond. De veeteelt is ontzettend inefficiënt, vervuilend, oneerlijk verdeeld en gruwelijk met betrekking tot dierenleed. Een plantaardig voedingspatroon is daarmee niet alleen goed voor de dieren, maar ook beter voor je medemens, de planeet en je eigen gezondheid!

Bronnen

De Nederlandse Vereniging voor Veganisme. Waarom veganisme. https://www.veganisme.org/waarom-veganisme/

Food and Agricultural Organization of the United Nations. World food day 2018 Brochure. Verkregen via http://www.fao.org/publications/card/en/c/CA0147EN, geraadpleegd op 16 december 2018.

Steltenpool, L. (2014). De Vegarevolutie. Amsterdam, Nederland: Prometheus.

Vegan Society. Food security. https://www.vegansociety.com/resources/environment/food-security, geraadpleegd op 16 december 2018.

Wereld Natuur Fonds. De Voetafdruktest. Hoeveel aarde gebruik jij? http://voetafdruktest.wnf.nl, geraadpleegd op 16 december 2018.

Wordlhunger Education Service. 2018 World Hunger and Poverty Facts and Statistics. https://www.worldhunger.org/world-hunger-and-poverty-facts-and-statistics/, geraadpleegd op 16 december 2018.

In dit blog ga ik jullie meer informatie geven over de besparing rondom drinkwater die je als veganist, of met een plantaardig voedingspatroon, realiseert door geen dierlijke producten te gebruiken.

Verhoogde vraag naar dierlijke producten

Sinds 1960 is de wereldbevolking verdubbeld, maar de vraag naar vlees is verviervoudigd. Deze verhoogde vraag naar dierlijke producten draagt bij aan de opwarming van de aarde, vervuiling, ontbossing, het uitsterven van diersoorten en aantasting van de kwaliteit van de bodem, maar draagt ook bij aan schaarste van het drinkwater. Hoe meer dieren, hoer meer zij moeten eten, hoe meer gassen zij uitstoten en ook hoe meer diervoer er geproduceerd moet worden.

Waterverbruik per product

De onderstaande infographic laat zien hoeveel water er nodig is voor de productie van verschillende dierlijke en plantaardige producten. Je kunt zien dat je zelfs als vegetariër nog een stuk meer water verbruikt dan als veganist.

Statistieken variëren, maar een vleeseter verbruikt gemiddeld 3x zoveel water als een veganist.

Waar komt dat verschil vandaan?

Zeventig procent van alle waterconsumptie wordt gebruikt voor landbouw (t.o.v. globaal gezien 20% voor industrie en 10% voor huiselijk gebruik, in geïndustrialiseerde landen ligt de verhouding anders, maar dit is een globaal gemiddelde). Dat komt voornamelijk omdat land dat geschikt is voor landbouw eerst geïrrigeerd moet worden om het klaar te maken voor het verbouwen van voedsel. Een groot deel van het voedsel dat vervolgens verbouwd wordt op dit land, wordt daarna helaas gebruikt als voer voor de vee-industrie, in plaats van de mensheid direct van voeding te voorzien. Dit is overduidelijk een enorme verspilling.

Bijvoorbeeld: voor 1 kilo rundvlees is ongeveer 15.000 liter water nodig. De meeste koeien staan op stal en gebruiken zo’n 40 tot 100 kilogram voer (bijvoorbeeld soja) per dag. Een koe drinkt en stallen moeten schoon gemaakt worden. Vervolgens wordt er water gebruikt bij transport, slacht, produceren van verpakkingen en het koelen van het vlees. Zelfs voor de productie van koemelk is 3x meer water nodig dan voor sojamelk.

1 op de 6 mensen op deze aarde heeft geen toegang tot schoon drinkwater, terwijl 29% van de zoetwatervoorraad gebruikt wordt voor de bio-industrie.

Volgens het ‘The United Nations World Water Development Report 2015′ is onze aarde in 2030 maar in staat om 60% van de benodigde hoeveelheid zoetwater te leveren als er niet drastische maatregelen genomen worden.

Vervuiling van water

Naast dat de vee-industrie een grote verbruiker is van onze zoetwatervoorraden is het ook nog eens een enorme vervuiler van deze watervoorraden. Mest bevat ontzettend veel stikstof en fosfor. Deze stoffen kunnen in ons grondwater terecht komen en daardoor meren en rivieren vervuilen en het leven op deze plekken ernstig bedreigen. De vee industrie is de grootste bijdrager aan de vervuiling van zoetwater, waar bijvoorbeeld huiselijk gebruik van water, maar bijdraagt aan 4% van de vervuiling.

Wat kunnen we doen?

Het is natuurlijk hartstikke fijn als je let op de tijd dat je onder de douche staat, dat je de kraan dicht draait als je je tanden poetst en dat je je auto wat minder vaak wast, maar zoals je hierboven gelezen hebt, is het thuisgebruik van water in verhouding niet zo heel erg groot in het gehele plaatje. Het is uiteraard een goede stap om hierop te letten, maar het zet niet zo vreselijk veel zoden aan de dijk.

De belangrijkste bijdrager aan het verbruik en de vervuiling van het water is de bio-industrie. Niet bijdragen aan deze industrie levert de meeste winst op voor de watervoorraden.

Wanneer wij zelf de plantaardige producten opeten die anders eerst door de koeien en andere bio-industrie dieren opgegeten worden, is dat uiteraard veel efficiënter.

We kunnen tegenwoordig met gemak een voedingspatroon hanteren dat ons voorziet van overheerlijk eten, dat goed is voor onze gezondheid, onze planeet en ook nog eens respectvol omgaat met al het leven op deze aarde. Waarom zouden we dat dan niet doen?

Bronnen:

Benschop, S. Waarom je als veganist ook heel veel water bespaart. Geraadpleegd via

https://www.veganisme.org/waarom-je-als-veganist-ook-heel-veel-water-bespaart-met-infographic/, gelezen 9 december 2018

Dingemans, E. Redenen voor veganisme. Geraadpleegd via

https://veganwiki.nl/a/Veganisme#Redenen_voor_veganisme, gelezen 9 december 2018

Kropman, R. (2018). Easy-Peasy Vegan: de opmars van de veganist. Geraadpleegd via

https://www.volkskrant.nl/de-gids/easy-peasy-vegan-de-opmars-van-de-veganist~be04cb0a/ , gelezen 9 december 2018

Steltenpool, L. (2014). De vegarevolutie. Amsterdam, Nederland: Prometheus.

The vegan society. Water requirements. Geraadpleegd via

https://www.vegansociety.com/resources/environment/water-requirements, gelezen 9 december 2018

Unesco (2015). Water for a sustainable world. Geraadpleegd via

https://timedotcom.files.wordpress.com/2015/03/231823e.pdf, gelezen 9 december 2018

Unesco. Good water, water to ‘eat’. What is virtual water?. Geraadpleegd via http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/FIELD/Venice/pdf/special_events/bozza_scheda_DOW04_1.0.pdf, gelezen 9 december 2018

Water Footprint Network. (2010). Water footprint of crop and animal products: a comparison. Geraadpleegd via

https://waterfootprint.org/en/water-footprint/product-water-footprint/water-footprint-crop-and-animal-products/, gelezen 9 december 2018

Worldometers. Water consumed this year. Geraadpleegd via

http://www.worldometers.info/water/, gelezen 9 december 2018

Het broeikaseffect, hoe zit dat ook alweer?

CO₂ is de scheikundige uitdrukking voor koolstofdioxide. Koolstofdioxide is een broeikasgas dat van nature in de atmosfeer aanwezig is. Broeikasgassen zorgen ervoor dat de warmte van de zon wordt vastgehouden. Het is belangrijk dat deze broeikasgassen bestaan, want anders zou leven op aarde zoals wij het kennen niet mogelijk zijn vanwege de kou (de gemiddelde temperatuur zou dan rond de -18 graden Celsius liggen, brrr). Andere voorbeelden van broeikasgassen zijn waterdamp, methaan en lachgas.

Fijn dus, die broeikasgassen! Het probleem is alleen dat te veel broeikasgassen ook niet goed is. De hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer is de afgelopen eeuw extreem toegenomen. Hierdoor warmt de aarde verder op dan nodig is, met alle gevolgen van dien. Denk aan de extreme temperaturen en droogte, smeltende poolkappen en opwarming van de oceanen. Bij veel menselijke activiteiten komen broeikasgassen vrij, bijvoorbeeld bij het gebruik van fossiele brandstoffen. CO₂ is hiervan de belangrijkste.

Broeikasgassen en de vlees- en zuivelindustrie

Wat veel mensen niet weten, is dat bij de productie van vlees en zuivel veel broeikasgassen vrijkomen. Drie dingen spelen hierbij een rol:

Methaan en veeteelt

Herkauwende dieren, zoals koeien, produceren methaan tijdens het verteringsproces. Op deze manier komt bij de productie van vlees en zuivel ook methaan vrij. Dit, in combinatie met het feit dat er steeds meer koeien, schapen en geiten gehouden worden voor vlees en zuivel, leidt tot een toename van methaan in de atmosfeer. Methaan heeft zelfs een ruim twintig keer sterker broeikaseffect dan CO₂, dus dit draagt zeker significant bij aan het broeikaseffect.

CO2 en landgebruik

Om grond te kunnen bewerken of gebruiken voor veeteelt, wordt land gewonnen door ontbossing. Zo wordt in Zuid-Amerika veel regenwoud gekapt voor de teelt van soja voor veevoer of om dieren te kunnen laten grazen. Dit heeft direct invloed op de koolstofkringloop. Bomen nemen namelijk CO₂ op uit de lucht. Het is een simpele rekensom: minder bomen = meer CO₂ in de atmosfeer.

Inefficiënt gebruik van voedsel

Indirect speelt de veehouderij een grote rol bij de uitstoot van CO₂ en lachgas. Voor de productie van vlees, melk en eieren wordt veel maïs en soja aan dieren gevoerd. Bij het verbouwen van deze producten wordt vaak mest gebruikt, waarbij lachgas vrij komt. Nu zou je kunnen zeggen dat groenten dus net zo slecht zijn als dierlijke producten. Maar het probleem schuilt eerder in het inefficiënte gebruik van deze gewassen. Soja en maïs zijn bijvoorbeeld prima geschikt voor menselijke consumptie, maar in plaats van het zelf te eten, wordt het gebruikt om dierlijke producten te produceren. Voor één kilo rundvlees is ruim 25 kg voer nodig. Ruim 70% van alle landbouwgrond ter wereld wordt gebruikt voor de veeteelt, met name voor veevoer. Onderzoekers hebben berekend dat als iedereen plantaardig zou gaan eten, we driekwart van de huidige landbouwgrond terug kunnen geven aan de natuur, terwijl we ruim voldoende voedsel voor iedereen kunnen verbouwen. Hiermee kan hongersnood elders in de wereld worden tegengegaan.

Jouw steentje bijdragen

Als je iets wil doen om klimaatverandering tegen te gaan, is kritisch kijken naar je eigen voedselconsumptie een belangrijke stap. De vlees- en zuivelindustrie dragen op grote schaal bij aan de uitstoot van broeikasgassen, zoals CO₂, methaan en lachgas. Voor een gemiddeld gezin zorgt voeding al gauw voor een kwart van hun totale uitstoot aan CO₂. Dit is meer dan bijvoorbeeld het energieverbruik in huis! Door te kiezen voor plantaardig, kun je je eigen steentje bijdragen aan een beter milieu. Alle beetjes helpen!

Bronnen:

https://www.milieucentraal.nl/klimaat-en-aarde/klimaatverandering/wat-is-het-broeikaseffect/

http://www.greenpeace.nl/campaigns/landbouw/milieu-impact-van-de-veehouderij/

https://www.pbl.nl/publicaties/minder-vlees-eten-levert-forse-klimaatwinst-op

Rapport Planbureau voor Leefomgeving (2008). Vleesconsumptie en klimaatbeleid.

https://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/500110004.pdf

https://www.oneworld.nl/duurzaamheid/het-grote-vleesschandaal/

Toch zijn er nog vaak mensen die denken dat veganisme juist tot meer ontbossing leidt. Vaak krijgen veganisten van vleeseters te horen dat ze met hun sojaproducten slecht bezig zijn (hoewel je ook veganist kunt zijn zonder sojaproducten te eten). Gelukkig draagt een veganistisch dieet (met of zonder sojaproducten) juist minder bij aan ontbossing dan een carnistisch dieet.

Ontbossing voor sojaproducten. Hoe dan?

Tegenwoordig wordt de meeste soja verbouwd in Zuid-Amerika. Omdat plantagehouders hier veel geld mee kunnen verdienen, komen er steeds meer plantages bij die soja verbouwen. Om hier ruimte voor te maken, worden er vaak oerwouden gekapt, onder andere delen van het unieke Amazonegebied. Dat is niet alleen slecht voor het milieu, maar ook voor de mensen en dieren die daar leven. Elk jaar wordt 1 tot 2 miljoen hectare aan natuurgebied in Zuid-Amerika ontbost, wat onder andere leidt tot het uitsterven van veel zeldzame planten en dieren.

Veehouderij vs. sojaplantage

Dit gebeurt niet alleen voor sojaplantages. In de afgelopen 30 jaar waren veehouderijen de grootste veroorzaker van boskap. Meer dan 70% van de boskap was om ruimte te maken voor megastallen. Na veehouderijen is sojateelt de tweede grootste veroorzaker van boskap, wat helaas ook eigenlijk weer komt door de veeteelt.

Het overgrote deel van de soja uit Zuid-Amerika wordt namelijk verbouwd als ingrediënt voor veevoer. Alleen al om veevoer voor al het vee in Nederland te verbouwen, worden elk jaar 1 miljoen voetbalvelden vol soja gebruikt. Het grootste deel van de soja voor vee komt uit Zuid-Amerika omdat dit veel goedkoper is dan soja uit bijvoorbeeld Europa. Meer dan 90% van de soja die in Zuid-Amerika verbouwd wordt, wordt puur en alleen verbouwd als veevoer. Door vlees, zuivel of eieren te eten draag je dus bij aan de boskap in het Amazonegebied.

Biobrandstof van soja

De rest van de soja wordt voor het grootste deel gebruikt als biobrandstof (een geschatte 6-7%). Uiteindelijk wordt dus maar zo’n 3-4% van de sojateelt in Zuid-Amerika gebruikt voor zogenaamde ‘sojaproducten’. Voor een vleeshamburger is vijf keer zo veel soja nodig als voor een sojaburger, dus als je minder soja wilt gebruiken, kun je dus beter vleesvervangers en zuivelvervangers nemen.

Nederland en Europa doen niet mee

Daar komt nog bij dat in Nederland en in een groot deel van Europa vleesvervangers en melkvervangers niet gemaakt zijn van soja uit boskapgebied. Bijna alle soja in Zuid-Amerika is namelijk genetisch gemodificeerde soja en dat wordt in Europa eigenlijk alleen gebruikt als veevoer. Die overige 3-4% soja uit Zuid-Amerika gaat daarom voornamelijk naar de Verenigde Staten en een paar andere landen waar genetisch gemodificeerde soja wel gebruikt wordt in producten voor mensen.

In Nederland en de rest van Europa is het wel toegestaan om producten te maken van genetisch gemodificeerde soja (of andere GMO gewassen), maar dan is het wettelijk verplicht om op de verpakking te vermelden dat het product GMO soja bevat. Omdat producenten weten dat genetische modificatie niet bepaald populair is in Europa, zijn er nauwelijks producten met GMO soja te krijgen.

Pure en eerlijke soja

Er zijn op het moment in Nederland geen vleesvervangers of plantaardige melken van genetisch gemanipuleerde soja te koop, dus door die te kopen draag je niet bij aan boskap in Zuid-Amerika. Daarnaast werken veel merken van sojaproducten ook met duurzaamheidscertificaten en zijn ze transparant over waar hun soja vandaan komt (bij Alpro bijvoorbeeld voornamelijk uit Canada en de EU). Je kunt dus gelukkig met een gerust hart sojaproducten eten in Nederland zonder je druk te maken over de milieu-impact.

Hoe zit het dan met andere producten?

Uiteraard kosten ook andere producten dan soja land om te verbouwen en is er aardig wat land nodig om één persoon van voedsel te voorzien. Toch onderschatten mensen vaak hoeveel land er nodig is om dierlijke producten te maken. Er is bijvoorbeeld al veel land nodig voor stallen en slachthuizen.

Het meeste land wat nodig is om dierlijke producten te maken, is land om veevoer te verbouwen. Soms krijgt het vee gras van stukken land waar alleen gras kan groeien en een deel van het veevoer bestaat uit plantaardige resten die mensen niet kunnen of willen eten, maar helaas is dat niet genoeg om alle dieren in de vee-industrie te voeden.

Deze akkerbouwgrond zou veel beter gebruikt kunnen worden om voedsel voor mensen te verbouwen omdat er dan veel minder grond nodig zou zijn. Om 1 kilo rundvlees te maken is er bijvoorbeeld 4-7 kilo aan voer nodig, terwijl we dus ook 4-7 kilo aan groenten zouden kunnen hebben en op die manier veel meer mensen zouden kunnen voeden.

Wat zou het voor verschil maken?

Onderzoekers hebben berekend dat als iedereen veganist zou worden, we minder land nodig zouden hebben dan we op dit moment gebruiken voor landbouw. Dan zou het dus niet meer nodig zijn om regenwouden te kappen en kunnen we zelfs stukken land terug gaan geven aan de natuur. Minder ontbossing en dus veel beter voor de natuur en het milieu!

Documentaires

Earthlings (YouTube)

Earthlings is een documentaire over hoe wij als mensen omgaan met dieren. Het laat niet alleen beelden zien uit de bio-industrie, maar ook dieren die gehouden worden voor leer/bont, entertainment of dierproeven. Hoewel de documentaire vooral gefilmd is in Amerika, is het ook voor Nederlanders relevant.

Sommige dingen die in de documentaire gebeuren, komen in Nederland ook voor. Daarnaast worden veel dierlijke producten uit andere landen geïmporteerd. Het is een goede documentaire als je je wilt verdiepen in hoe mensen met dieren omgaan en waarom het juist zo belangrijk is om veganist te worden. Wees gewaarschuwd dat deze documentaire wel veel nare beelden bevat. Een soortgelijke documentaire is Dominion, over de dierenindustrie in Australië.

Cowspiracy (Netflix)

Heb je wel eens gehoord dat veganisme beter is voor het milieu, maar heb je geen idee waarom? Dan is Cowspiracy een aanrader. In deze documentaire gaat maker Kip Andersen op zoek naar wetenschappelijke informatie over de invloed van veeteelt op het milieu. De documentaire legt dit allemaal duidelijk uit.

Forks over Knives (Netflix)

Deze documentaire gaat over de gezondheidsvoordelen van een plantaardig eetpatroon. Het geeft veel informatie over waarom dierlijke producten zoals vlees, ei en zuivel slecht zijn voor je gezondheid en waarom het dus beter is om die dingen weg te laten uit je voedingspatroon.

Meer kijktips vind je in het artikel Vegan films en documentaires.

Boeken

Eating animals – Jonathan Safran Foer

Dit boek is voor iedereen een aanrader, of je nou geïnteresseerd bent in veganisme of een beginnende vegan bent. Zelfs als je al iets weet over voedselschandalen en mishandelingen in de dierenindustrie, kun je van dit boek nog veel leren. Het is altijd goed om te weten wat je eet, of wat je vroeger at en nu bewust niet meer.

De Vegarevolutie – Lisa Steltenpool

De Vegarevolutie is hét boek voor de beginnende vegan. De helft van het boek behandelt waarom veganist worden goed voor je is en waar je op moet letten om gezond te blijven op een plantaardig eetpatroon. Alle belangrijke dingen worden genoemd, dus heel handig als je nog niet zo goed weet waar je allemaal op moet letten. Daarnaast staat de tweede helft van het boek vol recepten zodat je meteen aan de slag kan, superhandig!

Animal Liberation – Peter Singer

Dit boek is één van de belangrijkste boeken over dierenrechten en de gedachte achter veganisme. De schrijver legt uit waarom we dieren goed en met respect moeten behandelen en waarom we ze niet moeten gebruiken voor onszelf. Hij komt tot de conclusie dat er geen enkele goede reden is om dieren zo te behandelen als we nu doen.

Ook gaat hij in op argumenten die vleeseters vaak geven en waarom dat geen goede argumenten zijn. Dus mocht je zelf nog niet helemaal overtuigd zijn dat we dieren anders moeten behandelen of wil je gewoon meer weten over de ideeën achter veganisme, dan is dit boek zeker een aanrader!

Websites

• Vegan Wiki: een database met 10.000+ vegan producten en waar deze te koop zijn;
• Vegan Friendly: 400+ bedrijven waar veganisten zich welkom voelen, van restaurant tot schoenenwinkel en alles ertussenin;
• Bonusvegan: nieuwe vegan producten, vegan aanbiedingen in de supermarkt en handige tips.

Leefomstandigheden

Meestal worden wilde diersoorten gehouden voor bont, die zich niet kunnen aanpassen aan gevangenschap en vaak ook nog eens onder erbarmelijke omstandigheden worden gehouden. De dieren zitten in krappe draadstalen kooien totdat het tijd is om gedood te worden door vergassing of (anale) elektrocutie.

Vaak is er sprake van ernstige gezondheids- en welzijnsproblemen, waaronder onbehandelde infecties en wonden, missende of misvormde ledematen, kannibalisme, dode dieren die tussen de levende dieren blijven liggen en gebrek aan (schoon) drinkwater. Vaak tonen dieren in bontfokkerijen ook angstig en stereotiep gedrag omdat ze in kleine kooitjes gehouden worden en geen natuurlijk gedrag kunnen vertonen.

Ook aan de methodes om deze dieren te doden, kleven grote welzijnsbezwaren. Het vergassen duurt vaak erg lang waardoor dieren lang lijden en het is erg pijnlijk. Elektrocutie is lastig om goed te doen, brengt veel risico’s met zich mee en kan voor veel pijn zorgen wanneer het niet helemaal goed gedaan wordt. Daarom is deze methode in bijvoorbeeld New York al verboden.

Is de bontfokkerij niet verboden?

Gelukkig is het houden van dieren voor bont in een aantal landen al verboden, waaronder Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk. In sommige andere Europese landen is er een bontfokkerijverbod lopende, waarbij nog een uitloopperiode gaande is waarin bontfokkerijen langzaam af mogen bouwen. In andere landen zoals Duitsland worden de welzijnsregels steeds strenger waardoor het aantal bontfokkerijen ook langzaam afneemt. Helaas is bont uit het buitenland nog wel gewoon te koop in de hele EU.

Het bont van nertsen

De Amerikaanse nerts wordt op grote schaal gefokt voor zijn vacht. Ze worden gehouden in krappe, kale kooitjes en krijgen slachtafval als voedsel. Vaak vertonen ze angstig en stereotiep gedrag. Nertsen worden gedood door vergassing. Undercoverbeelden van Animal Rights lieten zien dat nertsen hierbij vaak hardhandig aan hun staart getrokken worden en in de gaskist gesmeten worden. Daarnaast lieten beelden ook zien dat het vrij lang duurt voordat nertsen dood zijn, waardoor ze lang lijden in de gaskist.

Vanaf 1 januari 2024 zou het in Nederland verboden worden om nertsen te fokken voor bont. Anno 2020 zijn alle overgebleven nertsen in nertsenfokkerijen gedood door de vele Covid-19 besmettingen die daar voorkwamen.

Konijnenbont

Het konijn is het dier wat het meest gehouden wordt voor bont. In totaal worden er elk jaar meer dan één miljard konijnen gedood voor bont over de hele wereld. Vaak wordt konijnenbont gebruikt in goedkopere kledingstukken omdat het goedkoper is dan bont van bijvoorbeeld nertsen of vossen.

Konijnenbont is geen bijproduct

Vaak wordt gedacht dat konijnenbont niet zo erg is omdat het een bijproduct is van de vleesproductie. Helaas is dat niet waar. Er worden inderdaad miljoenen konijnen gehouden voor vlees (alleen al in de EU 340 miljoen konijnen per jaar), maar dat is een ander soort konijn. Vleeskonijnen worden gefokt om snel veel vlees op te leveren en worden op vrij jonge leeftijd geslacht wanneer hun vacht nog niet goed ontwikkeld is. Het bont van vleeskonijnen wordt dus niet gebruikt in de bontindustrie.

Er worden speciaal één miljard konijnen gefokt puur en alleen voor bont en dat zijn vaak rassen die bekend staan om hun mooie vacht. Deze konijnen worden ouder, vaak ongeveer een half jaar oud i.p.v. 10 tot 12 weken bij vleeskonijnen. Het vlees van konijnen in de bontindustrie wordt nauwelijks gegeten omdat het vlees minder lekker is dan dat van vleeskonijnen.

Vleeskonijnen, bontkonijnen en angorakonijnen

Naast vleeskonijnen en bontkonijnen worden er ook konijnen gefokt voor angorawol. Deze wol komt van angorakonijnen, die bijzonder lange haren hebben. Angorakonijnen zijn ontstaan doordat mensen konijnen zijn gaan fokken op steeds langer haar en kunnen in het wild niet overleven. Angorawol wordt veel gebruikt in de kledingindustrie en wordt vooral geproduceerd in China. Eigenlijk worden alleen de vrouwtjes gebruikt voor de wol, omdat de mannetjes minder wol produceren. De mannetjes worden daarom kort na de geboorte gedood.

Voor het verkrijgen van angorawol hoeven de konijnen niet gedood te worden, maar hun lot is wellicht nog gruwelijker dan dat van bontkonijnen. Meestal worden de konijnen kaalgeplukt, waarbij de haren letterlijk uit hun lichaam getrokken worden. Dit wordt elke 3 maanden gedaan voor 2 tot 5 jaar, totdat de konijnen naar de slacht gaan. Bij het uittrekken van de haren schreeuwen de konijnen van de pijn en het ziet er ook afschuwelijk uit.

Een vreselijk leven voor wasbeerhonden

Wasbeerhonden zijn iets groter dan wasberen en leven in het wild in bossen bij water. De vacht van deze dieren wordt vooral vaak gebruikt voor het maken van bontkragen. Wasbeerhonden worden voornamelijk in Scandinavië en Azië gefokt voor bont. Zowel bij fokkerijen in Europa als uit Azië is bekend dat de wasbeerhonden een afschuwelijk bestaan hebben. Bij Finse fokkerijen is meerdere keren naar buiten gekomen dat de wasbeerhonden ledematen misten en ernstige geïnfecteerde wonden hadden. In China zijn er filmpjes gemaakt van wasbeerhonden die levend gevild werden.

Honden en katten en hun bont

Elk jaar worden er rond de twee miljoen honden en katten gedood voor bont, vooral in China. Deze dieren worden vaak gehouden in kleine, draadgazen kooien onder erbarmelijke omstandigheden. Ondanks dat dit niet is toegestaan, zijn er meerdere keren filmpjes naar buiten gekomen waarin honden en katten levend gevild werden.

Europees importverbod

In Europa is er sinds 2008 een importverbod op bont van honden en katten. Je zou daarom misschien denken dat er hier geen honden- en kattenbont verkocht wordt, maar helaas is dat niet zo. De import van bont van honden en katten die niet voor bont gedood zijn, is wel toegestaan (dus bijvoorbeeld honden en katten die voor hun vlees gedood zijn). Daarnaast is het vrijwel onmogelijk om de import van honden- en kattenbont te stoppen. De douane kan namelijk met het blote oog niet zien of bont van een hond of kat afkomstig is, of van een ander dier. Er wordt wel onderzoek gedaan met microscoop of DNA onderzoek bij bont wat er verdacht uitziet, maar niet al het bont wat geïmporteerd wordt, kan zo onderzocht worden.

Je weet niet of het van een hond, kat of ander dier is

Daarnaast gebeurt het vaak dat honden- en kattenbont in Europa verkocht wordt zonder label óf met een fout label waarop staat dat het bont van een ander dier afkomstig is. Het gebeurt zelfs regelmatig dat honden- en kattenbont met een label ‘nepbont’ verkocht wordt. Hierdoor is het erg lastig om de verkoop van honden- en kattenbont in Europa helemaal te voorkomen.

Het is ook interessant dat het importeren van hondenleer wél is toegestaan. Het is niet bekend in welke producten dit gebruikt wordt en op het label hoeft niet te staan van welk dier leer afkomstig is. Daardoor kunnen alle leren spullen in Nederland in theorie van hondenleer gemaakt zijn en alleen met een DNA-test is aan te tonen of dit het geval is. Hondenleer wordt regelmatig gebruikt voor het maken van handschoenen en voor stukken leer op kleding of voor accessoires.

Coyotes en hun bontjas

Coyotes worden niet gefokt. Het zijn roofdieren die in Noord-Amerika in het wild leven. Daar wordt op ze gejaagd voor hun vacht omdat het behoorlijk wat geld opbrengt. Elk jaar worden er in Canada en de Verenigde Staten bijna een half miljoen coyotes gedood. De meesten worden gevangen met een wildklem. Bij deze klem slaan 2 metalen beugels dicht waardoor het dier vast komt te zitten. Vaak duurt het lang voordat een jager het dier uiteindelijk uit zijn lijden verlost, soms wel een paar dagen. Daarnaast komt het soms ook voor dat een dier zich toch los weet te trekken uit de klem en daarbij een poot verliest of anderszins ernstig gewond wegkomt en vaak later alsnog sterft.

Wildklemmen vangen ook andere dieren

In Europa is de wildklem al sinds 1995 verboden omdat dit voor veel dierenleed zorgt, maar bont van dieren die gevangen zijn met de wildklem mag wel gewoon hier verkocht worden. Driekwart van al het bont wat met een wildklem verkregen is wordt in Europa verkocht, waardoor Europa indirect dus nog wel behoorlijk bijdraagt aan dit dierenleed.

Een bijkomend probleem is dat er vaak ook andere dieren in de wildklem terecht komen. Geschat wordt dat er voor elke coyote die gevangen wordt, 1 tot 4 andere dieren sterven in de wildklem, waaronder soms beschermde diersoorten.

De vacht van chinchilla’s

Chinchilla’s worden vaak gefokt voor hun vacht. Ze worden gehouden in kleine kooitjes en staan erom bekend dat ze in gevangenschap vaak angstig en agressief worden. Het gebeurt regelmatig dat ze zichzelf of anderen verminken en ook kannibalisme komt vaak voor. Moeders doden soms hun baby’s wat samen met andere factoren ertoe leidt dat meer dan 25% van de jonge chinchilla’s in fokkerijen sterft. In 1998 werd het fokken van chinchilla’s verboden met een overgangstermijn tot 2008. Sinds 2008 mogen deze dieren dus niet meer gefokt worden in Nederland. Wel worden chinchilla’s nog gefokt in andere landen zoals China en Rusland, en wordt chinchillabont gewoon nog in Nederland verkocht.

De jacht op muskusratten

Muskusratten worden niet gefokt, maar er wordt wel op ze gejaagd. Dit gebeurt in eerste instantie niet voor hun bont, maar omdat ze schade zouden veroorzaken aan dijken. Vaak worden ze gedood met vallen, waardoor de muskusratten minutenlang lijden terwijl ze verdrinken. Daarnaast sterven er vaak ook andere dieren door deze vallen zoals watervogels en vissen. Elk jaar worden er alleen al in Nederland 155.000 muskusratten gedood.

Het doden van muskusratten kost de Nederlandse overheid 34 miljoen euro per jaar, zo’n € 219,- per muskusrat. Het rare is dat er geen enkel wetenschappelijk bewijs is dat het doden van muskusratten helpt om schade aan dijken te voorkomen. Er lijkt geen relatie te zijn tussen het aantal muskusratten in een gebied en de hoeveelheid schade. Er zijn ook alternatieven om schade door muskusratten te voorkomen, die ook aangedragen zijn door o.a. de Dierenbescherming, maar die nog niet gebruikt worden.

Neerknuppelen van zeehonden

Zeehonden worden niet gefokt voor bont, maar er wordt wel op ze gejaagd voor hun vacht. Elk jaar worden er een paar honderdduizend zeehonden gedood voor bont en dit gebeurt vooral in Canada, Groenland en Namibië. Op kleinere schaal wordt er ook in Noorwegen op zeehonden gejaagd. Gelukkig is de overheid daar in 2015 gestopt met subsidies voor de zeehondenjacht, waardoor de andere drie genoemde landen eigenlijk de enigen zijn die dit nog doen. Het jachtseizoen gaat meestal in april van start en de jonge zeehondjes worden dan vaak doodgeknuppeld of doodgeschoten. Helaas wordt vaak niet gecheckt of een dier dood is waardoor het volgens dierenartsen vaak voorkomt dat zeehonden levend gevild worden. Daarnaast worden ernstig gewonde zeehonden regelmatig achtergelaten.

Hoe winstgevend is de zeehondenjacht eigenlijk nog?

De zeehondenjacht levert tegenwoordig nauwelijks meer wat op en kan alleen nog bestaan door miljoenen aan subsidies van de betreffende overheden. Alleen in Namibië is de zeehondenjacht nog winstgevend, maar nog steeds levert het een stuk minder op dan zeehondentoerisme daar.

Steeds meer landen, waaronder de Verenigde Staten en Rusland, hebben een importverbod op zeehondenproducten, waardoor het aantal dode zeehonden en de winstgevendheid van de jacht afgenomen is. In de EU (en dus ook in Nederland) geldt ook zo’n importverbod. Er wordt wel een uitzondering gemaakt voor producten afkomstig van zelfvoorzienende jacht van inheemse bevolkingsgroepen uit Groenland en Canada. Deze jacht is in Canada kleinschalig, maar in Groenland is bijna 80% van de bevolking inheems en worden er door de Inuit jaarlijks zo’n 80.000 zeehonden gedood. Helaas ontsnapt bijna de helft van alle gewonde zeehonden en sterft later alsnog in zee.

Daarnaast is ook bekend dat in Groenland soms zeehondlijken in zee gedumpt worden omdat er weinig vraag is naar zeehondvlees. Helaas werkt de EU-uitzondering met de bedoeling om kleinschalige traditionele jacht in stand te houden dus niet zo goed, omdat dit als excuus gebruikt wordt voor grootschalige commerciële jacht.

De zachte wol van de karakulschapen

Karakulschapen zijn een bepaald soort schaap die vooral in Centraal Azië voorkomt. De vacht van volwassen karakulschapen is vrij stug en wordt vaak gebruikt voor wol. Karakulschapen zijn echter vooral bekend om de enorm zachte en fijne vacht van de lammetjes. Die houden 3 dagen lang deze zachte vacht voordat ze ook een stugge vacht beginnen te krijgen. Vaak worden deze lammeren gedood als ze tussen de 1 en 3 dagen oud zijn voor hun vacht. De vacht van deze lammeren is nog zachter voordat ze geboren worden, waardoor soms ook de moeder gedood wordt voor de geboorte en het lam dan uit de buik gesneden wordt. Hierbij worden er dus twee dieren gedood voor maar een heel klein beetje vacht. De lammeren zijn dan nog maar klein, waardoor er wel 30 lammeren nodig zijn voor één bontjas (en dus in totaal 60 dieren moeten sterven).

Dit bont wordt verkocht onder verschillende namen waaronder karakul, karakulcha, qaraqul, swakara, Perzisch lam, persianer, astrakan, breitschwanz en broadtail. Het wordt vooral gebruikt door bekende merken, waaronder Gucci, Michael Kors, Ralph Lauren en Dolce & Gabana.

Het zeldzame bont van rode lynxen

Het bont van rode lynxen is erg zeldzaam en levert daarom veel geld op. Hierdoor is het erg winstgevend om op rode lynxen te jagen. Dit gebeurt in de Verenigde Staten en Canada, waar rode lynxen in het wild leven. Er wordt vooral op ze gejaagd met wildklemmen, die elk jaar 50.000 lynxen doden. Lynxen zitten vaak dagenlang vast in deze pijnlijke klemmen voordat de jager ze vindt waardoor ze regelmatig doodgaan van honger, dorst of uitputting. Om de vacht niet te beschadigen, worden de lynxen door de jagers vaak gedood door wurging met een metalen draad.

Helaas zijn wildklemmen enorm wreed, omdat dieren zich vaak los weten te trekken en dan ernstig gewond weglopen. Hierdoor sterven de dieren vaak later alsnog. Daarnaast komen er ook vaak veel andere diersoorten in wildklemmen terecht. Lees meer hierover onder ‘coyotes’.

Vossenvacht

Vossenvacht wordt verkregen via fokkerijen en de jacht. In fokkerijen worden vossen gehouden in kleine kooien en krijgen ze slachtafval als voer. Omdat het geen gedomesticeerde dieren zijn, raken vossen erg gestrest in gevangenschap. Vaak vertonen ze stereotiep gedrag en bijten ze zichzelf waardoor wonden ontstaan. In sommige landen zoals Finland worden ze ook bewust onnatuurlijk groot gefokt en krijgen ze extra veel voer zodat ze extra groot worden en meer bont opleveren. Dit gaat helaas wel ten koste van hun gezondheid en welzijn.

Moeders bijten hun eigen jongen dood

Een ander probleem met vossen in gevangenschap is dat spontane abortussen veel voorkomen en dat moeders hun jongen vaak doodbijten, waardoor de helft van alle baby’s sterft. Eerder werden er in Nederland jaarlijks 20.000 vossen gefokt voor bont, maar sinds 2008 is dit verboden. Helaas worden vossen in Scandinavië, Noord-Amerika en China nog wel gefokt voor bont en wordt dat vossenbont nog steeds in Nederland verkocht. Alleen al in Finland worden er jaarlijks bijna 2,5 miljoen vossen gefokt voor bont. Daarnaast wordt er in sommige delen van de wereld ook gejaagd op vossen voor hun vacht.

De impact van bont op het milieu

Bont wordt regelmatig gepromoot als een natuurlijk en duurzaam product in tegenstelling tot onnatuurlijk ‘chemisch’ nepbont. Het zal misschien niet verbazingwekkend zijn dat dit, net als bij leer, eigenlijk gewoon een fabeltje is. Bont wordt eerst enorm bewerkt voordat het verwerkt wordt in kleding of andere producten. Bont is dan ook zeker geen duurzaam of milieuvriendelijk product.

Land, water, voedsel, energie en andere grondstoffen

De eerste milieuproblemen van bont komen bij het houden van de dieren. Hierbij komen ongeveer dezelfde problemen kijken als bij de productie van andere dierlijke producten: het kost land, water, voedsel, energie en andere grondstoffen. Allemaal grondstoffen die we op andere manieren veel efficiënter zouden kunnen gebruiken. Daarnaast zorgt het voor vervuiling in de vorm van mest. Bij het jagen op dieren voor bont draagt het gebruik van de wildklem ook bij aan een vermindering in biodiversiteit en is het een grote bedreiging voor bedreigde diersoorten.

De chemische bewerking

Na de slacht komt de chemische bewerking van het bont. De vacht van een dier rot namelijk gewoon weg als het niet met chemicaliën bewerkt wordt. Net als bij leer worden hier vaak enorm giftige chemicaliën en zware metalen bij gebruikt. Deze chemicaliën dragen significant bij aan zowel lucht- als watervervuiling. Het is niet voor niets dat veel bontverwerking tegenwoordig in derde wereldlanden plaatsvindt, waar de milieuregels een stuk minder streng zijn.

Daarnaast veroorzaken deze schadelijk stoffen vaak ook gezondheidsproblemen bij de fabrieksarbeiders, waaronder huid- en oogproblemen en een verhoogde kans op kanker. Het ‘Industrial Pollution Projection System’ van de Wereldbank bekeek welke industrieën de meeste vervuiling met zware metalen veroorzaakten en kwam tot de conclusie dat bontverwerking tot de top 5 behoorde.

De giftige chemicaliën die gebruikt worden bij het maken van bont zijn niet alleen slecht voor arbeiders en het milieu, ze kunnen ook schadelijk zijn voor bontdragers. Zo liet een onderzoek van het tv-programma Kassa zien dat er soms residu van deze chemische stoffen op bont achterblijft, waardoor dragers in contact komen met giftige en kankerverwekkende stoffen. Ook in andere landen zoals Duitsland en Denemarken is hier onderzoek naar gedaan en werden stoffen gevonden die schadelijk zijn voor de bontdrager, o.a. op kinderjassen met een bontkraag.

Bont is zoveel slechter dan andere stoffen

Ook in vergelijking met andere stoffen scoort bont slecht als het gaat om het milieu. Het Nederlandse onderzoeksbureau CE-Delft onderzocht de milieu-impact van de productie van nertsenbont en vergeleek dit met de productie van andere textielsoorten zoals katoen, acryl en polyester. Op vrijwel alle punten scoorde bont het slechtst in vergelijking met alle andere materialen. De uitstoot van broeikasgassen was bij bont zelfs ruim 10 keer hoger dan bij alle onderzochte plantaardige textielsoorten. Een ander onderzoek van CE-Delft wat verschillende producten van echt en nepbont vergeleek, concludeerde dat nepbont een stuk milieuvriendelijker is. Nepbont scoorde op alle 18 bekeken milieueffecten beter, vaak zelfs tussen de 3 en 10 keer beter dan echt bont. Textiel blijft beter voor het milieu dan zowel echt als nepbont, maar als iemand dan toch bont wil dragen, dan is nepbont zowel de meest diervriendelijk als de meest milieuvriendelijke keuze.

Bronnen

Bont voor Dieren

PETA

CE Delft (2011). The Environmental Impact of Mink Fur Production, https://www.ce.nl/publicaties [Accessed on 18-05-2018].

CE Delft (2013). Natural Mink Fur and Faux Fur Products, An Environmental Comparison. https://www.ce.nl/publicaties [Accessed on 18-05-2018].

http://www.cryoftheinnocent.com/facts/

http://thefurbearers.com/the-issues/trapping/canadian-statistics

https://www.onthewingphotography.com/wings/2012/11/02/an-estimated-400000-coyotes-are-killed-a-year/

http://www.truthaboutfur.com/en/fox-farming

https://kassa.bnnvara.nl/data/files/1099069284.pdf

Om dit keurmerk te krijgen, moeten bedrijven aan de volgende voorwaarden voldoen:

• Geen kunstmest gebruiken
• Geen synthetische bestrijdingsmiddelen gebruiken
• Werken zonder genetische manipulatie (wat in de EU sowieso al niet toegestaan is)

• Telen in een natuurlijke grond (dus niet bijvoorbeeld op een kunstmatige ondergrond van steenwol)

• Bij de verwerking mogen er geen chemische kleur-, geur-, en smaakstoffen toegevoegd worden

Wat is het verschil tussen biologisch en niet-biologisch?

Uit onderzoeken en steekproeven onder consumenten blijkt dat er geen zichtbaar verschil is tussen biologische en niet-biologische groente. Ook valt op basis van smaak niet op te maken of een groente biologisch is of niet. Het blijft echter een belangrijke vraag of de verschillen in teeltwijze voordelen opleveren en wat voor voordelen dat dan zijn.

Biologisch eten en gezondheid

Hoewel de meeste mensen biologisch eten voor hun gezondheid, is het opmerkelijk dat er geen bewijs is dat biologisch voedsel ook daadwerkelijk gezonder is. Uit meer dan 100 onderzoeken naar de gezondheid van biologisch versus niet-biologisch eten is naar voren gekomen dat de één niet gezonder is dan de ander. Daarom stellen bijvoorbeeld het Voedingscentrum en de Gezondheidsraad dat biologische groenten niet per se gezonder zijn en zeker niet nodig zijn om gezond te blijven. Voor veel mensen die biologisch eten, is dit moeilijk te begrijpen. Dit heeft echter vaak te maken met het feit dat veel mensen niet goed weten wat het verschil is tussen biologische en niet-biologische teelt.

Voedingsstoffen in biologische groente

Er is geen bewijs dat biologische groente meer gezonde voedingsstoffen bevat dan niet-biologisch geteelde groente. Uiteraard verschilt het per stuk groente wat de precieze hoeveelheden van voedingsstoffen zijn. Geen enkele paprika bevat precies hetzelfde. Tussen kroppen sla die in verschillende delen van Nederland of ergens anders in de wereld geteeld zijn, zit er altijd verschil, ook binnen biologisch geteelde varianten.

De precieze samenstelling van voedingsstoffen hangt namelijk af van de voedingsstoffen in de bodem en de omstandigheden waarin de plant groeit. Veel omstandigheden, zoals de hoeveelheid water en zonlicht, kunnen heel erg verschillen, maar hebben niets met biologische teelt te maken. Het enige wat een verschil kan maken voor de voedingsstoffen, is het gebruik van dierlijke mest bij biologische teelt. Het probleem is dat niet alle mest dezelfde samenstelling heeft.

Dit en andere omstandigheden zorgen ervoor dat niet alle biologische paprika’s dezelfde verhoudingen aan voedingsstoffen bevatten. Ook is er geen bewijs dat groente die geteeld zijn met kunstmest minder goede voedingsstoffen bevatten. Daarom is het ook niet verbazingwekkend dat onderzoeken hebben aangetoond dat biologische groenten niet meer gezonde voedingsstoffen bevatten dan niet biologische groente. Voor de voedingsstoffen maakt het dus niet uit of je biologisch kiest of niet.

Jakkie, pesticiden

Een andere belangrijke reden waarom mensen voor biologisch kiezen, zijn pesticiden. Uit onderzoek in het Verenigd Koninkrijk bleek dat 95% van de mensen die biologisch eten dat vooral deden omdat ze denken dat biologische groente onbespoten zijn. Dit geeft echter vooral aan dat mensen kiezen voor biologisch zonder zich daar eerst voldoende in te verdiepen. Biologische groente wordt namelijk net als gangbare groente gewoon bespoten.

Biologische groenten worden wel bespoten

Het enige verschil is dat er bij de biologische teelt gebruik wordt gemaakt van natuurlijke bestrijdingsmiddelen in plaats van synthetische pesticiden. Deze ‘natuurlijke’ pesticiden zijn echter nog steeds allesdodende middelen. Dat iets natuurlijk is, wil niet zeggen dat het dan ook gezonder is en in het geval van natuurlijke pesticiden zijn er ook genoeg die behoorlijk gevaarlijk en ongezond zijn.

Rotenon, een natuurlijk bestrijdingsmiddel wat in de biologische teelt gebruikt werd, is bijvoorbeeld erg giftig en leidt bij proefdieren o.a. tot Parkinsonachtige symptomen en is daarom inmiddels verboden in Nederland. Dit werd in de biologische teelt gebruikt omdat dit bestrijdingsmiddel geen sythethische ingrediënten bevat. Dat bestrijdingsmiddelen alleen natuurlijke ingrediënten bevatten wil dus zeker niet zeggen dat iets ook per se gezonder of veiliger is.

Ons lichaam breekt pesticiden af

Gelukkig zijn pesticiden tegenwoordig sowieso geen groot gezondheidsprobleem meer. Vroeger werden pesticiden gebruikt die ons lichaam niet kon afbreken, waardoor pesticiden zich konden ophopen in het lichaam, wat natuurlijk niet gezond is. Tegenwoordig worden er in Nederland vrijwel alleen nog maar pesticiden gebruikt die ons lichaam helemaal kan afbreken en uitscheiden. Dit geldt voor zowel de natuurlijke als de synthetische bestrijdingsmiddelen.

Ook wordt er goed gecontroleerd om ervoor te zorgen dat er bij beide soorten teelt niet te veel bestrijdingsmiddelen gebruikt worden. Hierdoor blijft de hoeveelheid pesticiden die we binnenkrijgen erg beperkt en ruim onder de veiligheidsnorm. Op groente en fruit van buiten de EU worden wel eens hoge concentraties bestrijdingsmiddelen gevonden, maar die producten worden dan niet toegelaten op de Nederlandse markt. Daarnaast is er nog weinig bewijs dat synthetische bestrijdingsmiddelen überhaupt ongezond zijn. Op basis van onderzoek schat de WHO dat het verhoogde sterfrisico door pesticiden 1 op één miljoen per jaar is. Dat is vele malen minder dan het risico van andere soorten vervuiling, zoals luchtvervuiling. Voor de gezondheid maakt het dus niet uit of je voor biologische groente met natuurlijke pesticiden kiest of voor gangbare groente met synthetische pesticiden.

Kunstmest vs. dierlijke mest

Een andere factor die een verschil zou kunnen maken voor hoe gezond biologisch en gangbare groentes, is de grond waarin het groeit. Dit is eigenlijk iets wat vrij weinig naar voren komt in discussies over hoe gezond biologisch eten is. Kunstmest is namelijk een vrij gezonde keuze omdat we daar zelf de precieze samenstelling van kunnen bepalen. Bij dierlijke mest is dat niet het geval. Dat betekent dat de samenstelling en dus de voedingsstoffen in de bodem erg kunnen verschillen binnen de biologische teelt.

Daarnaast kunnen ook de ongezonde stoffen uit mest in de bodem terecht komen. Dit zijn bijvoorbeeld zware metalen die vee via voedsel binnenkrijgen en deels weer uitscheiden, maar ook medicijn- en antibioticaresten.

Hoe ongezond dat is, weten we nog niet

Uit onderzoek is ook gebleken dat planten, waaronder groentes, bijvoorbeeld een deel van de antibioticaresten uit de grond opnemen. Er is tot nu toe nog geen onderzoek gedaan naar wat voor effect dit heeft op de gezondheid, maar het lijkt me niet onwaarschijnlijk dat dit de gezondheid niet ten goede komt. Daarnaast is er bij dierlijke mest ook een grotere kans op ziektes, door bijvoorbeeld besmetting met de E. Coli bacterie. Zeker aangezien kunstmest een veiligere optie is, is biologisch in dit opzicht waarschijnlijk ongezonder dan gangbare groenten.

Wat is het verschil in smaak?

Mensen die biologisch eten, zeggen vaak het verschil te kunnen proeven tussen biologische en niet-biologische producten. Zij zeggen vaak biologische producten over het algemeen lekkerder te vinden. Toch wijzen alle onderzoeken waarbij mensen biologische en niet-biologische producten moesten testen erop dat er geen duidelijk verschil is qua smaak. Ook werden de niet-biologische producten met regelmaat door de meerderheid aangewezen als de lekkerste.

Biologisch en milieu

Biologische bestrijdingsmiddelen zijn gemaakt van natuurlijke ingrediënten. Zoals al eerder genoemd, wil dat niet zeggen dat ze dan gezonder of minder gevaarlijk zijn. Het enige voordeel is dat deze bestrijdingsmiddelen sneller afgebroken worden in de natuur.

Het bestrijdingsmiddel Rotenon doet er bijvoorbeeld zes maanden over om afgebroken te worden, terwijl veel synthetische bestrijdingsmiddelen er jaren of zelfs decennia over doen om afgebroken te worden. In de tussentijd vervuilen ze het milieu en kunnen zo schade aanrichten.

Pesticiden en de dieren?

Veel mensen denken dat biologische bestrijdingsmiddelen minder slecht zijn voor dieren, vooral insecten. Daarom wordt het redden van belangrijke insecten als bijen soms ook genoemd als reden om voor biologische groenten te kiezen. Helaas zijn biologische pesticiden lang niet altijd beter voor insecten en soms zelfs giftiger. Onderzoek in Canada naar verschillende biologische en synthetische bestrijdingsmiddelen liet zien dat het biologisch gif vaak schadelijker was. Zo zorgde het biologische gif niet alleen voor het doden van insecten, maar ook voor het doden van dieren die deze insecten weer opaten.

Het synthetische bestrijdingsmiddel bleek alleen de insecten zelf te doden en was veel effectiever waardoor er minder van nodig was. Daarnaast bevatten de meeste biologische bestrijdingsmiddelen onwijs giftige (maar ‘natuurlijke’) substanties, zoals kopersulfaten. Deze bestrijdingsmiddelen zijn vaak erg giftig voor ongewervelden, waaronder bijen. Vaak zijn synthetische bestrijdingsmiddelen juist beter voor bijen en andere insecten, omdat die vaker alleen giftig zijn voor het insect waar het voor bedoeld is.

Een ander belangrijk punt is dat er in de gangbare teelt ook steeds vaker gekozen wordt voor natuurlijke bestrijdingsmiddelen en het inzetten van natuurlijke vijanden. Vooral in kassen met niet-biologische producten gebeurt dat al veel. Daardoor wordt het verschil tussen biologisch en niet-biologisch ook steeds kleiner.

Natuurlijke vijanden van insecten

Het gebruik van natuurlijke vijanden vaak niet op een diervriendelijke wijze. Daarnaast heeft het gebruik van natuurlijke vijanden op bepaalde plekken al geleid tot problemen met inheemse diersoorten die door de uitgezette dieren worden gedood. Deze verstoring van de natuurlijke balans leidt zo tot een vermindering van de biodiversiteit.

Er is meer land nodig

Onderzoekers zijn het er nog niet over eens hoeveel meer land er nodig is om biologisch voedsel te verbouwen. De meeste onderzoeken laten zien dat biologische boeren op dezelfde hoeveelheid grond vaak maar 50 tot 80 procent produceren van wat een gangbare boer produceert. Hoewel we al meer dan genoeg landbouwgrond hebben om iedereen plantaardig te voeden, is dit toch een probleem. Voorlopig is nog niet iedereen veganist en is er een groot gebrek aan landbouwgrond. Daardoor worden er elk jaar honderdduizenden hectaren aan natuur vernietigd om ruimte te maken voor meer landbouwgrond.

Het zou daarom het milieuvriendelijkst zijn als we allemaal proberen onze ecologische voetafdruk zo veel mogelijk te verkleinen. Uiteraard zijn er allerlei manieren waarop je dat kunt doen, maar biologisch eten zorgt altijd voor een grotere ecologische voetafdruk en meer landgebruik dan het kopen van niet-biologisch voedsel. Zelfs als iedereen veganist zou worden, zou het een mooi streven zijn om zo min mogelijk landbouwgrond te gebruiken zodat er zo veel mogelijk land teruggegeven kan worden aan de natuur. Ook dan is een groter landgebruik door biologische landbouw dus niet zo milieuvriendelijk.

Uitstoot van de broeikasgassen

Biologische akkerbouw heeft vaak een lagere uitstoot van broeikasgassen per hectare. Er zijn bij biologische teelt echter ook meer hectares nodig om dezelfde hoeveelheid voedsel te verbouwen. De uitstoot van broeikasgassen per ton van een product blijkt in de meeste gevallen hetzelfde te zijn of juist hoger bij de biologische teelt. Biologische akkerbouw is dus niet beter voor het klimaat.

Kunstmest en dierlijke mest

Het gebruik van dierlijke mest is vaak een stuk slechter voor het milieu dan kunstmest. Bij het maken van kunstmest komen er broeikasgassen vrij, maar bij het maken van dierlijke mest ook. Uiteraard hebben we al een mestoverschot en is het handig om al die mest nuttig te gebruiken. Toch kan het beter zijn om mest gewoon te verwerken, in plaats van het te gebruiken als bemesting. Bij het gebruik van dierlijke mest komen er namelijk vaak veel schadelijke stoffen in het milieu, zoals de al eerder genoemde medicijnresten en antibiotica.

Daarnaast verschilt de precieze samenstelling van dierlijke mest altijd en sluit die niet precies aan op wat planten nodig hebben. Daarom wordt een deel van de voedingsstoffen niet door planten opgenomen en belandt dan in de natuur. Vooral bij stikstof is dit regelmatig het geval. Dit leidt vaak tot eutrofiëring (excessieve algengroei in water), wat vaker voorkomt bij biologische landbouw.

Bij kunstmest is er duidelijk minder verspilling en lekken van voedingsstoffen. We weten tegenwoordig namelijk precies wat een  bepaalde plant nodig heeft en kunnen de kunstmest daar heel precies op aanpassen. Daarnaast wordt de grond bij biologische teelt vaker omgespit om onkruid tegen te gaan, maar dit leidt ook tot meer vervuiling omdat er dan meer voedingsstoffen verloren gaan en vaak in de natuur terechtkomen.

Denk ook eens aan de biodiversiteit

Er is geen bewijs dat biologische akkerbouw beter is voor de biodiversiteit. Over het algemeen letten biologische boeren vaker op het landschap en zorgen ze er met hagen voor dat dieren er beter gedijen. Dit is echter geen voorwaarde voor biologische boeren en heeft dus eigenlijk weinig met biologisch te maken, aangezien sommige gangbare boeren dat ook doen.

Biologische boeren hebben dan misschien vaker meer biodiversiteit op hun velden, maar ze zorgen wel voor een grotere afname van biodiversiteit daarbuiten. Zoals al eerder genoemd, is er namelijk meer grond nodig bij biologische teelt. Daardoor is er minder grond over voor de natuur, waarin biodiversiteit over het algemeen veel beter bestaan blijft. In dat opzicht is biologisch dus slechter voor de biodiversiteit. Daarnaast zorgt biologische teelt ook voor meer eutrofiëring, wat ook weer de biodiversiteit verminderd. Het is lastig te zeggen wat de precieze invloed van al deze factoren is, maar biodiversiteit is in elk geval geen reden om voor biologisch te gaan.

Zijn er nog andere factoren?

Veel andere factoren die akkerbouw milieuvriendelijker kunnen maken zijn niet opgenomen in de term ‘biologisch’. Biologische boeren kunnen zo veel energie gebruiken als ze willen (inclusief kassen), water verspillen en hoeven niet per se duurzame oplossingen te zoeken voor hun afval. Over het algemeen zijn biologische boeren vaker bezig met duurzaamheid en is de kans groter dat ze extra milieuvriendelijke dingen doen die niet per se nodig zijn. Er zijn echter ook gangbare boeren die extra duurzaam bezig zijn. Het feit dat iets biologisch is, zegt dus vrij weinig als je niet weet van welke boer het precies komt en hoe die boer te werk gaat.

Daarnaast gaat de gangbare landbouw ook steeds milieuvriendelijker werken, bijvoorbeeld door het gebruik van nieuwere, milieuvriendelijkere bestrijdingsmiddelen. Verder zijn de hogere kosten van biologische teelt de eventuele voordelen niet waard. Voor diezelfde meerwaarde zouden we ook de gangbare teelt veel milieuvriendelijker kunnen maken of wat meer geld kunnen uitgeven aan milieuvriendelijke acties en zo meer voor het milieu doen dan door over te gaan op biologische producten.

Biologisch eten en veganisme

Als veganist is het prima mogelijk om biologisch te eten. Eigenlijk staat dat helemaal los van veganisme, want biologisch is niet meer of minder diervriendelijk of milieuvriendelijk. Een belangrijke uitzondering is citrusfruit. Op niet-biologisch citrusfruit wordt bijna altijd een laagje schellak (gemaakt van luizen) aangebracht om het fruit langer houdbaar te houden. Bij citrusfruit is het dus beter om voor de biologische versie te gaan, omdat niet-biologisch citrusfruit dus meestal niet veganistisch is.

Bronnen:

Ames, B.N. & Gold, L.S. (1997). “Environmental Pollution, Pesticides, and the Prevention of Cancer: Misconceptions”. FASEB Journal 11(13): pp. 1041-1052.

Bahlai, C.; Xue, Y.; McCreary, C.; Schaafsma, A. & Hallett, R. (2010). “Choosing Organic Pesticides over Synthetic Pesticides May Not Effectively Mitigate Environmental Risk in Soybeans”. PLoS ONE, 5:6 http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0011250 [Accessed on 02-03-2018].

Balmford, A. e.a. (2015). “Land for Food and Land for Nature?” Daedalus 144(4), pp. 57-75.

Clark M. & Tilman D. (2017). “Comparative Analysis of Environmental Impacts of Agricultural Production Systems, Agricultural Input Efficiency, and Food Choice”. Environmental Research Letters, 12:6 http://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/aa6cd5/meta [Accessed on 02-03-2018].

Dangour, A.; Lock, K.; Hayter, A.; Aikenhead, A.; Allen, E. & Uauy, R. (2010). “Nutrition-related Health Effects of Organic Foods: A Systematic Review “. American Journal of Clinical Nutrition, 92(1), pp. 203-210.

Gabriel, D.; Sait, S.M.; Kunin, W.E. & Benton, T.G. (2013). “Food Production vs. Biodiversity: Comparing Organic and Conventional Agriculture”. Journal of Applied Ecology, 50, pp. 355–364.

Hole, D.G e.a. (2005). “Does Organic Farming Benefit Biodiversity?” Biological Conservation, 122 (1): pp. 113–130.

Knapp, C.W.; Dolfing, J.; Ehlert, P.A.I. & Graham, D.W. (2010). “Evidence of Increasing Antibiotic Resistance Gene Abundances in Archived Soils since 1940”. Environmental Science and Technology, 44, pp. 580-587.

Louda S. e.a. (1997). “Ecological Effects of an Insect Introduced for the Biological Control of Weeds”. Science 277: pp. 1088-1090.

Magkos F. e.a. (2006). “Organic Food: Buying More Safety or Just Peace of Mind? A Critical Review of the Literature”. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 46: pp. 23–56.

Meeusen, M.J.G.; Reinhard, S. & Bos, E.J. (2008). “Waardering van de Duurzaamheidsprestaties van de Nederlandse Biologische Landbouw”. LEI Wageningen University http://edepot.wur.nl/27851 [Accessed on 02-03-2018].

Mondelaers, K.; Aertsens, J. & Van Huylenbroeck, G. (2009). “A Meta-analysis of the Differences in Environmental Impacts Between Organic and Conventional Farming”. British Food Journal 111 (10), pp. 1098-1119.

Mukherjee, A.; Speh, D.; Dyck, E. & Diez-Gonzalez, F. (2004). “Preharvest Evaluation of Coliforms, Escherichia Coli, Salmonella, and Escherichia coli O157:H7 in Organic and Conventional Produce Grown by Minnesota Farmers”. Journal of Food Protection, 67 (5), pp.  894-900.

Seufert V. e.a. (2012). “Comparing the Yields of Organic and Conventional Agriculture”. Nature 485, pp. 229–232.

Seufert, Verena & Ramankutty, Navin (2017). “Many Shades of Gray: The Context-dependent Performance of Organic Agriculture”. Science Advances Vol. 3, no. 3. http://advances.sciencemag.org/content/3/3/e1602638[Accessed on 02-03-2018].

Singer et al. (2016). “Antibiotics and Antibiotic Resistance in Agroecosystems: State of the Science”. Journal of Environemental Quality, Vol. 45, No. 2, pp. 394-406.

Smith-Spangler C. e.a. (2012). “Are Organic Foods Safer or Healthier than Conventional Alternatives?: A Systematic Review”. Annals of  Internal Medicine 157 (5): pp. 348-366.

Strong, D.R. (1997). “Fear No Weevil”. Science 277: pp. 1058-1059.

Tuomisto, H.L.; Hodge, D.; Riordan, P. & Macdonald, D.W. (2012). “Does Organic Farming Reduce Environmental Impacts?: A Meta-analysis of European Research”. Journal of Environmental Management, Vol. 112, pp. 309-320.

Vilcinskas A. e.a. (2013). “Invasive Harlequin Ladybird Carries Biological Weapons Against Native Competitors”. Science 340 (6134): pp. 862-863.

Xavier V, e.a. (2015). “Acute Toxicity and Sublethal Effects of Botanical Insecticides to Honey Bees”. Journal of Insect Science, 15:1 https://academic.oup.com/jinsectscience/article/15/1/137/2583443 [Accessed on 02-03-2018].

Zhang, Xuelian; Li, Yanxia; Liu, Bei; Wang, Jing; Feng, Chenghong; Gao, Min & Wang, Lina (2014). “Prevalence of Veterinary Antibiotics and Antibiotic-resistant Escherichia Coli in the Surface Water of a Livestock Production Region in Northern China”, PloS ONE, Vol. 9(11), pp. 1-11.

https://npo.nl/npo3/is-biologisch-eigenlijk-wel-gezonder

http://advances.sciencemag.org/content/3/3/e1602638

Voedingscentrum, Milieu Centraal & Gezondheidsraad

Als je bedenkt hoe je diervriendelijker en duurzamer kunt leven, dan is je bank waarschijnlijk niet het eerste waar je aan denkt. Kiezen waar je bankiert, kan echter een grote invloed hebben op het milieu en dierenwelzijn. Banken gebruiken het geld op jouw bankrekening om te investeren in bedrijven en projecten. Sommige banken investeren veel in megastallen, wapens en milieuvervuilende industrieën. Grote kans dat jij liever niet hebt dat jouw geld gebruikt wordt voor dat soort onverantwoorde investeringen.

Gelukkig zijn er ook banken die strenger zijn in waar ze wel en niet in investeren en die zich vooral richten op duurzamere investeringen, bijvoorbeeld in schone energie. De Eerlijke Bankwijzer doet onderzoek naar de investeringen van banken, waardoor ze makkelijk te vergelijken zijn. Onverantwoorde banken zijn ING, Rabobank en ABN Amro.

Hoe duurzaam en milieuvriendelijk is ING?

In 2015 werd ING door de Eerlijke Bankwijzer uitgeroepen tot de ‘meest klimaatschadelijke bank van Nederland’. Tussen 2010 en 2015 werd door alle onderzochte Nederlandse banken samen 30 miljard dollar in fossiele energiebedrijven geïnvesteerd, waarvan 25 miljard dollar van ING afkomstig was. ING is daarmee in Nederland een koploper als het gaat om investeren in kolen, olie en gas.

Daarnaast hebben ze geen beleid op het gebied van CO2 compensatie en biobrandstoffen en investeren ze ook in bedrijven die zich bezighouden met lobbyen tégen klimaatbeleid. Hoewel ING ook investeert in duurzamere energiebronnen, investeert deze bank nog steeds acht keer méér geld in fossiele brandstoffen. Daarnaast wordt ook veel geïnvesteerd in mijnbouw en boskap en er is weinig beleid met betrekking tot de impact die projecten op natuurgebieden en het milieu zullen hebben.

En hoe zit het met de diervriendelijkheid van ING?

Daarnaast is ING ook niet bepaald diervriendelijk. In de afgelopen vijf jaar investeerde het 1,3 miljard euro in vleesproducenten die regelmatig in het nieuws komen wegens dierenmishandeling. Een voorbeeld hiervan is de multinational Tyson Foods, waarin ING voor 44 miljoen euro investeerde. ING investeert niet in cosmeticabedrijven die dierproeven doen en ook niet in de bontindustrie. Bij andere sectoren waarbij dieren gebruikt worden, zoals de productie van vlees en andere dierlijke producten, is ING niet bepaald kieskeurig en laat de bank het aan bedrijven zelf over om dierenmishandeling op te lossen zonder verdere voorwaarden hieraan te stellen.

ING en mensenrechten…

Ook op het gebied van mensenrechten is ING niet vooruitstrevend. Zo heeft de bank geen enkel beleid op het gebied van genderdiscriminatie, zowel voor zichzelf als voor bedrijven waarin het investeert. Hoewel mensenrechten deels wel zijn opgenomen in het beleid, valt daar nog een hoop aan te verbeteren. Zo moet bij landverwerving de inheemse bevolking instemmen met het afstaan van land, maar hoeven niet alle betrokken landeigenaren en landgebruikers er mee in te stemmen. Ook is er geen beleid voor bedrijven over bezette gebieden. Daarnaast investeert ING ook in wapenproductie en heeft het geen beleid met betrekking tot wapenhandel.

Hoe duurzaam en milieuvriendelijk is Rabobank?

Ook de Rabobank investeert veel in fossiele brandstoffen en heeft geen beleid om deze investeringen te verminderen. Ook stelt het geen meetbare CO2 reductie eisen aan bedrijven. In 2015 investeerde de Rabobank ongeveer net zo veel in schone energie als in fossiele brandstoffen. Daarnaast investeert de bank ook in boskap.

Dierproeven en de bontindustrie?

De Rabobank investeert niet in cosmeticabedrijven die dierproeven doen, maar investeringen in de bontindustrie zijn niet uitgesloten. Daarnaast is de Rabobank een grote investeerder in de vee-industrie. De Rabobank investeerde de 6,8 miljard euro in veebedrijven met een slechte reputatie. Daarmee was Rabobank de grootste investeerder in bedrijven waarvan bekend is dat ze dierenwelzijnswetten overtreden. Ook ging de bank in 2015 en 2016 maar met één bedrijf in gesprek over dierenwelzijn, dus het is vrij duidelijk dat dit niet belangrijk gevonden wordt.

Wapenhandel? Hoe zit dat dan?

De Rabobank is samen met de ING de enige andere van de onderzochte banken die in wapenhandel investeert. Hoewel het wapenhandel met conflictgebieden niet toestaat, is het leveren van wapens aan corrupte landen niet uitgesloten in hun beleid. De bank heeft wel eisen op het gebied van mensenrechten voor bedrijven, maar deze gelden niet voor onderaannemers en toeleveranciers. De Rabobank heeft in haar beleid opgenomen dat genderdiscriminatie niet is toegestaan, maar heeft voor bedrijven geen eisen wat betreft vrouwenparticipatie.

Hoe duurzaam en milieuvriendelijk is ABN Amro?

Ook ABN Amro is één van de meest milieuonvriendelijke banken. De bank stelt geen meetbare eisen voor CO2 reductie aan bedrijven. Ook is het één van de grote investeerders in fossiele brandstoffen, waar het net zo veel in investeert als in schone energie. Daarnaast investeert deze bank, net als de Rabobank en ING, veel geld in mijnbouw en weinig in recycling.

Dierenwelzijn heeft geen prioriteit

Ook bij ABN Amro is dierenwelzijn geen prioriteit. De bank investeerde 658 miljoen euro in dieronvriendelijke vleesbedrijven. Hoewel het eisen stelt op het gebied van dierenwelzijn, liet de bank niet blijken dat het dierenmishandeling bij de bedrijven waar het in investeert aanpakt. Daarnaast scoort ABN Amro ook slecht op het gebied van visserijen. Het neemt geen maatregelen om overbevissing of bijvangst tegen te gaan en ook investeringen in illegaal vissen wordt door het beleid niet uitgesloten.

Aandelen bij verschillende kernwapenproducenten

Uit onderzoek blijkt dat ABN Amro aandelen heeft bij verschillende kernwapenproducenten. Verder investeren ze niet in controversiële wapens. Op het gebied van mensenrechten scoort de bank niet slecht, maar het heeft geen beleid op het gebied van vrouwenparticipatie en gelijke beloning voor bedrijven waar het in investeert.

Duurzame en diervriendelijke banken: ASN en Triodos

Zowel ASN bank als Triodos zijn milieuvriendelijkere banken. Beiden investeren alleen in duurzame energie en stellen eisen voor bedrijven op het gebied van uitstoot en de invloed van projecten op de natuur. Ook investeren beiden niet in mijnbouw en hebben ze toegezegd te gaan investeren in recycling. Verder stimuleren ze bedrijven om circulair te ondernemen.

Geen entertainment, bontindustrie en dierproeven

Ook zijn ASN en Triodos diervriendelijker. Geen van deze banken had geïnvesteerd in de onderzochte dieronvriendelijke vleesbedrijven. Ze investeren niet in het gebruik van dieren voor entertainment, de bontindustrie of dierproeven voor cosmetica. Bij dierproeven voor medicijnen worden strenge eisen gesteld. Ze investeren helaas wel in veeteelt, maar onder strenge voorwaarden. De bio-industrie wordt niet gefinancierd en alleen duurzamere en diervriendelijkere initiatieven komen in aanmerking.

Scoren veel beter op het gebied van mensenrechten

Ook investeren beide banken niet in wapenproductie of wapenhandel en scoren ze goed op het gebied van mensenrechten. Wel scoren beide banken slecht op het gebied van gendergelijkheid. Geen van beiden stelt genderparticipatie als eis bij investeringen en Triodos verwacht van bedrijven geen zero-tolerance beleid ten aanzien van genderdiscriminatie. Helaas scoren alle onderzochte Nederlandse banken onvoldoende op het gebied van gendergelijkheid, waardoor er op het gebied van gendergelijkheid eigenlijk geen goede bank te kiezen is.

Geen hoge bonussen!

Ook scoren deze twee banken op andere gebieden goed. Zo zijn het de enige twee onderzochte banken die niet aan hoge bonussen doen (ING, Rabobank en ABN Amro doen dat wel). Daarnaast scoren ze hoog op het gebied van transparantie (de andere drie banken scoren onvoldoende) en scoren ze beter dan de andere drie banken op het gebied van belastingen, financiële sector en gezondheid.

Waar bankier jij? Check de Eerlijke Bankwijzer!

Bankier je nog niet bij ASN of Triodos? Check dan vooral op de Eerlijke Bankwijzer hoe jouw bank scoort op verschillende punten. Tot nu toe scoren ASN en Triodos op vrijwel alle punten beter dan de meeste andere banken en zijn ze de duurzaamste en diervriendelijkste keuze. Een bankrekening openen en overstappen is online makkelijk en snel te regelen, dus het is vrij eenvoudig om op deze manier je leven duurzamer en diervriendelijker te maken.

Bronnen:

https://eerlijkegeldwijzer.nl/

https://www.consumentenbond.nl/betaalrekening/beleid-van-banken